1. ALOES DRZEWIASTY Jest to zawsze zielona roślina o charakterze drzewiastego sukulenta, należąca do rodziny Liliowatych (Liliaceae), występująca na ubogich w wodę, piaszczystych i kamienistych terenachwschodniej i południowej Afryki oraz na Półwyspie Arabskim. Uprawiana jest w wielu krajacho klimacie gorącym, natomiast w krajach strefy umiarkowanej, m.in. w Polsce, hoduje się jąjako roślinę pokojową i szklarniową.Aloes drzewiasty osiąga w stanie naturalnym wysokość do 5 m, ale hodowany w Polsce ikrajach są
2. AMINEK EGIPSKI Jest to roślina jednoroczna lub dwuletnia z rodziny Baldaszkowatych (Umbelliferae), występująca w stanie naturalnym na terenach od Wysp Kanaryjskich przez kraje basenu śródziemnomorskiego po Iran, najliczniej w zachodniej części Afryki Północnej, a w kierunku południowym sięga do Etiopii. Została przeniesiona przez człowieka do Ameryki Południowej(Argentyna), Europy Zachodniej, Australii i Nowej Zelandii. W wielu krajach jest uprawiana.W Polsce aminek egipski udaje się z trudem z uwagi na zbyt c
3. AMINEK WIĘKSZY Jest to roślina jednoroczna z rodziny Baldaszkowatych (Umbelliferae), występująca w stanienaturalnym w rejonie śródziemnomorskim, przeniesiona przez człowieka do krajów EuropyŚrodkowej i Północnej. W Polsce może być uprawiana, lecz dziko nie występuje.Aminek ma łodygę nagą, tępo kanciastą, do 90 cm wysoką. Liście pojedynczo lub podwójnie pierzastodzielne o wycinkach lancetowatych, chrząstkowato ostro piłkowanych. Kwiatybiałe, drobne w baldachach złożonych. Kwitnie w lipcu i sierpniu, dojrzewa w
4. ARCYDZIĘGIEL LITWOR Jest to roślina dwuletnia z rodziny Baldaszkowatych (Umbelliferae), występująca w stanienaturalnym w Europie Północnej i Środkowej oraz na Syberii. W Polsce spotyka się ją w Sudetach i Karpatach nad brzegami potoków, a nadto miejscami na niżu, najczęściej zdziczałą; jestpod całkowitą ochroną. Do celów leczniczych, kosmetycznych, przyprawowych i spożywczychjest uprawiana.Arcydzięgiel wydaje w pierwszym roku rozetę przyziemnych długoogonkowych liści, podwójnie lub potrójnie pierzastych. W drugim r
5. ARNIKA GÓRSKA Jest to bylina z rodziny Złożonych (Compositae), występująca na górskich łąkach EuropyŚrodkowej, Azji i Ameryki Północnej. Rzadziej można ją spotkać na niżu, m.in. na Litwie iBiałorusi. W Polsce rośnie dość rzadko. Występuje w Sudetach, Karpatach oraz na niżu,zwłaszcza na Suwalszczyźnie, Pomorzu Mazurskim i w Puszczy Białowieskiej, na łąkach ibrzegach lasów.Arnika wytwarza krótkie wielogłowe kłącze, uwieńczone rozetą przyziemnych liści odwrotniejajowatych lub podłużniejajowatych 5 - 7-nerwowych,
6. BABKA LANCETOWATA Jest to bylina z rodziny Babkowatych (Plantaginaceae), występująca na półkuli północnej.W Polsce bardzo pospolita w całym kraju; rośnie na łąkach, pastwiskach, przydrożach i trawnikach oraz na polach jako chwast roślin uprawnych, zwłaszcza koniczyny.Liście ma wydłużone, lancetowate lub równowąskolancetowate, zebrane w przyziemną różyczkę. Kwiaty promieniste, niepozorne, drobne, obupłciowe, zebrane w kłos kulisty, jajowatylub krótkowalcowaty. Szypułka kwiatostanu ma wysokość 5-60 cm, koronę bruna
7. BARWINEK POSPOLITY Jest to półkrzew zaliczany do rodziny Toinowatych (Apocynaceae), występujący w środkowej i południowej Europie. W Polsce rośnie na niżu i dolnej strefie górskiej w lasach i zaroślach. Często bywa uprawiany w ogrodach jako roślina ozdobna o zimotrwałych liściach. Łodygi ma pełzające i zakorzeniające się, pędy kwiatonośne wzniesione. Liście eliptyczne lubeliptyczno-lancetowate, krótkoogonkowe. Kwiaty wyrastają pojedynczo z kątów liści, promieniste o koronie zwykle jasnoniebieskiej, 2-2,5 cm długie
8. BARWINEK RÓŻYCZKOWY Roślina jest półkrzewem, niekiedy byliną, z rodziny Toinowatych (Apocynaceae), początkowo nazywanym Vinca rosea L., później zaliczonym do rodzaju Catharanthus. Pochodzi zMadagaskaru, lecz obecnie spotykana w wielu krajach o klimacie tropikalnym. Jest częstouprawiana jako ozdobna oraz na dużą skalę jako lecznicza. W Polsce prowadzono próby hodowli jako rośliny jednorocznej, lecz bez powodzenia.Barwinek różyczkowy osiąga wysokość do 80 cm, liście ma owalnie wydłużone, parami naprzeciwległe, skórza
9. BERBERYS ZWYCZAJNY Jest to kolczasty krzew z rodziny Berberysowatych (Berberidaceae), spotykany w lasach izaroślach niemal całej Europy, sadzony jako roślina ozdobna w parkach. W Polsce jest rzadki,gdyż na terenach przyległych do pól był tępiony przez rolników, ponieważ na jego liściach występuje wiosenne pokolenie rdzy zbożowej, przenoszącej się następnie na zboża.Berberys osiąga wysokość 1,5 - 2,5 m. Liście na gałązkach przekształcone są w trójdzielnekolce. Z ich pachwin wyrastają krótkopędy wydające odwrotnie j
10. BEZ CZARNY Jest to duży krzew lub niewielkie drzewo z rodziny Przewiertniowatych (Caprifoliaceae),występujący w Europie oraz zachodniej i środkowej części Azji. W Polsce bardzo pospolity naniżu i w górach po regiel dolny. Rośnie w lasach, zaroślach, parkach i w pobliżu domostw.Bez czarny osiąga wysokość do 5 m. Młode gałęzie mają gruby biały rdzeń. Liście nieparzystopierzastosieczne, o 5-7 listkach eliptycznych lub podłużnych, długo zaostrzonych, nierówno piłkowanych. Kwiaty promieniste białe, średnicy 6-9
11. BIEDRZENIEC ANYŻ Anyż jest rośliną jednoroczną z rodziny Baldaszkowatych (Umbelliferae), pochodzącą zEgiptu i Azji Mniejszej, gdzie od paru tysięcy lat jest również uprawiany. W Polsce hodowanyna plantacjach i w ogródkach.Biedrzeniec anyż ma łodygę obłą do 50 cm wysoką, owłosioną, w górnej części rozgałęzioną. Liście dolne ma długoogonkowe, okrągławonerkowate, nie podzielone, nacinanoząbkowane, liście środkowe trójklapowe o listkach jajowatych, natomiast górne krótkoogonkowe lubsiedzące, dwu- lub trzykrotnie pie
12. BIEDRZENIEC MNIEJSZY Jest to roślina wieloletnia z rodziny Baldaszkowatych (Umbelliferae), występująca w Europie i Azji. W Polsce rośnie na całym obszarze na suchych zboczach, w lasach, zaroślach, naprzychaciach i miedzach.Biedrzeniec mniejszy ma łodygę rozgałęzioną, dość rzadko owłosioną lub nagą, pełną, wgórnej części niemal bezlistną, do 60 cm wysoką. Liście nieparzystopierzaste, o 3-5 parachlistków nieregularnie ząbkowanych, tępo zakończonych, zwykle tylko na dolnej stronie owłosionych lub nagich. Kwiaty ma biał
13. BIELUŃ DZIĘDZIERZAWA Jest to roślina jednoroczna z rodziny Psiankowatych (Solanaceae), pochodząca z obszarówpołudniowych Morza Kaspijskiego i Morza Czarnego, a obecnie rozpowszechniona szeroko wcałej Europie. W Polsce rośnie dość często na niżu, w pobliżu domostw, na rumowiskach i wogrodach. Znane są cztery odmiany tej rośliny, których liście mogą stanowić surowiec leczniczy.Bieluń ma łodygę do 1 m wysoką, silnie rozwiniętą, widlasto rozgałęzioną. Liście długoogonkowe, w zarysie jajowate, grubo zatokowo-ząbkowane. K
14. BLUSZCZ POSPOLITY Jest to zimozielony krzew z rodziny Araliowatych (Araliaceae), pnący się za pomocą przybyszowych korzeni czepnych, wyrastających na łodydze. Bluszcz występuje w zachodniej iśrodkowej Europie. W Polsce spotyka się go w wilgotnych lasach liściastych na niżu i w niższych położeniach górskich. Bywa też sadzony jako roślina ozdobna. W Polsce przebiegawschodnia granica jego zasięgu. Bluszcz podlega u nas ochronie gatunkowej.Łodygi bluszczu dosięgają kilku metrów długości. Liście zimotrwałe 5-klapowe o
15. BLUSZCZYK KURDYBANEK Jest to roślina wieloletnia z rodziny Wargowych (Labiatae), występująca w całej Europie,pospolita w Polsce w wilgotnych zaroślach, przydrożach i na łąkach. Bluszczyk ma łodygi rozesłane lub wspinające się z długimi, ulistnionymi rozłogami, rozgałęzione, do 40 cm długie,gęsto naprzeciwległe ulistnione. Kwiaty drobne o koronie dwuwargowej, barwy niebieskofioletowej.
16. BOBREK TRÓJLISTKOWY Jest to roślina wieloletnia z rodziny Bobrkowatych (Menyanthaceae), występująca w strefieumiarkowanej półkuli północnej. W Polsce rozpowszechniona w całym kraju na bagnach,podmokłych łąkach, a czasem nad brzegami wód stojących.Bobrek wydaje grube, pełzające kłącze, z którego wyrastają długoogonkowe, błyszczące liście, złożone z 3 listków, zwykle odwrotniejajowatych, siedzących. Kwiaty białe lub różowe sązebrane w kwiatostan groniasty, dość luźny, na bezlistnej szypułce wysokości do 30 cm. Odgięt
17. BORÓWKA BRUSZNICA Jest to niski podkrzew zaliczany do rodziny Wrzosowatych (Ericaceae),rozpowszechnionyw klimacie umiarkowanym półkuli północnej, w Polsce dość pospolity na całym niżu w lasachszpilkowych, zaroślach i wrzosowiskach, a w górach po strefę alpejską.Brusznica ma łodygi około 20-30 cm wysokie, liście zimotrwałe, owalne, błyszczące, nieowłosione, brzegiem podwinięte, ciemnozielone, spodem ciemnokropkowane. Kwiaty w zwisłych gronach są zebrane na końcach gałązek. Korona biaława lub różowa, zrosłopłatkowa
18. BORÓWKA CZERNICA Roślina ta jest podkrzewem z rodziny Wrzosowatych (Ericaceae), występującym w umiarkowanej strefie półkuli północnej. W Polsce rośnie w lasach sosnowych i mieszanych na całymniżu oraz w Karpatach.Jest to roślina o pędach gładkich, nagich, wyraźnie kanciastych, wysokości do 60 cm. Liściewiotkie, krótkoogonkowe, drobno piłkowane, jasnozielone, spodem bledsze, nagie, opadającena zimę. Kwiaty krótkoszypułkowe, wyrastają pojedynczo z kątów liści. Korona czerwonawozielona, kubeczkowata, długości około
19. BRZOZA BRODAWKOWATA Roślina jest drzewem z rodziny Brzozowatych (Betulaceae), występującym w umiarkowanej strefie półkuli północnej. W Polsce jest pospolita na całym niżu i w niższych partiach górskich, w lasach na miejscach suchych; czasem sadzona w parkach i koło domów.Brzoza brodawkowata osiąga wysokość do 20 m. Korę ma białą, łuszczącą się okrężnie.Młode gałązki ma zwisające, ciemne i nagie, pokryte kropelkami żywicy. Liście ogonkowe,kształtu jajowatodeltoidowego, u nasady zaokrąglone, u szczytu zaostrzone, o b
20. BUKWICA ZWYCZAJNA Jest to roślina wieloletnia z rodziny Wargowych (Labiatae), występująca w Europie i północnej Azji. W Polsce rośnie na łąkach, wzgórzach i w zaroślach, pospolita na całym niżu, a wgórach aż po regiel dolny.Bukwica ma łodygę wzniesioną, do 80 cm wysoką, słabo rozgałęzioną, odstające szorstkoowłosioną, rzadko - prawie nagą, odległe ulistnioną. Liście podłużniejajowate, mniej lub więcej sercowate, karbowane, odziomkowe długoogonkowe, na łodydze krótkoogonkowe lubprawie siedzące. Kwiaty purpurowe, z
21. BUŁAWINKA CZERWONA Jest to grzyb z rodziny Hypocreaceae, klasy workowców (Ascomycetes), pasożytujący nazbożach, zwłaszcza na życie, a także na innych gatunkach roślin z rodziny Traw (Gramineae)oraz turzycach z rodziny Cyperaceae.Do celów farmaceutycznych zbiera się przetrwalniki buławinki czerwonej z dojrzewającychkłosów żyta i suszy w warunkach naturalnych. Otrzymuje się surowiec zwany sporyszem - Secale cornutum, w postaci ciemnofioletowych, niemal czarnych, rożków, długości 1-4 cm, grubości do 5 mm. Ze względu
22. BYLICA BOŻE DRZEWKO Jest to krzew z rodziny Złożonych (Compositae), wy stepu jacy w stanie naturalnym w AzjiMniejszej i Europie Południowej. W Polsce spotyka się zdziczałą na przychaciach. Bywa teżsadzona w parkach na grzędach roślin bylinowych i na obwódkach kwietników, a czasemuprawiana do celów farmaceutycznych na plantacjach.Roślina wyrasta do wysokości 1,5 m. Pędy ma proste, rozgałęzione, starsze zbrunatniałe, liście sinozielone, pod spodem szaro owłosione, dolne podwójnie pierzaste, z równowąskimi odcinkami,
23. BYLICA PIOŁUN Jest to silnie aromatyczna bylina z rodziny Złożonych (Compositae), rozpowszechnionaniemal w całej Europie, północnej Afryce, zachodniej części Azji oraz w Ameryce Pomocnej.W Polsce występuje w całym kraju na przydrożach, miedzach, nieużytkach, miejscach kamienistych, zrębach i polanach leśnych. Niekiedy jest uprawiana na plantacjach.Bylica piołun ma pędy wzniesione, rozgałęzione, do 80 cm wysokie, srebrzyste owłosione.Liście jedwabistofilcowate, od strony górnej szarozielone, spodem białawe, l-
24. BYLICA POSPOLITA Jest to roślina wieloletnia z rodziny Złożonych (Compositae), występująca w całej niemalEuropie z wyjątkiem krańców południowych. W Polsce rośnie pospolicie w całym kraju jakochwast, najczęściej na brzegach pól uprawnych, przydrożach, w rowach, pod płotami, na przychaciach i nieużytkach.Bylica pospolita ma łodygi do 1,5 m wysokie, rozgałęzione, u dołu nagie, u góry wełnistoowłosione, często czerwono nabiegłe, gęsto pokryte dużymi liśćmi, głęboko pierzastodzielnymi, od góry ciemnozielonymi, od do
25. CEBULA JADALNA Jest to roślina dwu- lub wieloletnia z rodziny Liliowatych (Liliaceae), pochodząca prawdopodobnie ze środkowej lub zachodniej Azji, uprawiana do celów spożywczych od co najmniej5 tysięcy lat. U nas jest znana zwłaszcza odmiana żytawska, dość ostra, wydająca małe, czerwonawe cebulki oraz moderska, łagodniejsza w smaku, o cebulach dużych, nieco słodkawych.Roślina wytwarza płytko pod ziemią pojedynczą cebulę. Liście i głąbik kwiatowy dęte. Głąbik ma około 60 cm wysokości. Kwiaty w wielokwiatowych b
26. CEBULA MORSKA Jest to bylina z rodziny Liliowatych (Liliaceae), pochodząca z rejonu Morza Śródziemnego,obecnie również uprawiana, m.in. w ZSRR na wybrzeżach Morza Czarnego i w Europie południowej. Cebula morska występuje w dwóch odmianach: o białych lub żółtych nasadkach liściowych oraz o nasadkach czerwonych.Do celów leczniczych zbiera się cebule odmiany białej w sierpniu, przed rozwojem liści.Cebule osiągające niekiedy 2 kg i więcej obiera się z zewnętrznych suchych brunatnoczerwonych łusek, usuwa miękkie ś
27. CENTURIA POSPOLITA Jest to roślina dwuletnia z rodziny Goryczkowatych (Gentianaceae), występująca w południowej i środkowej Europie, Azji i Ameryce Północnej. W Polsce spotyka się ją dość częstona całym obszarze kraju na leśnych polanach, łąkach, suchych zboczach i w widnych zaroślach. Jest jednak zwykle bardzo rozproszona i rzadko tworzy gęste skupienia nadające się doeksploatacji. W Polsce jest pod częściową ochroną.Centuria ma jasny korzeń palowy i kanciastą, wzniesioną łodygę wysokości do 50 cm, zwykle nie roz
28. CHABER BŁAWATEK Jest to roślina jednoroczna lub dwuletnia z rodziny Złożonych (Compositae), występująca wEuropie i Azji. W Polsce rośnie jako pospolity chwast polny w całym kraju. Chaber ma rozgałęzioną łodygę do 80 cm wysoką i wraz z liśćmi nieco pajęczynowatowełnistą. Liście nie zbiegające po łodydze, równowąskie lub równowąsko-lancetowate, dolne niekiedy pierzastodzielnez 2-3 odległymi łatkami z każdej strony. Kwiaty zebrane w koszyczki osadzone na końcachrozgałęzień pędów. Na brzegu koszyczka kwiaty języczk
29. CHINOWIEC SOCZYSTOCZERWONY Jest to duże drzewo do 30 m wysokości z rodziny Marzanowatych (Rubiaceae), pierwotniewystępujące w Ameryce Południowej (Peru, Boliwia), obecnie uprawiane w wielu krajach tropikalnych, głównie w Indonezji na Jawie. W lecznictwie wykorzystuje się również inne gatunki chinowców, np. Cinchona ledgeriana Moens, Cinchona calisaya Weddell i Cinchona officinalis L.Do celów farmaceutycznych zbiera się korę z wyselekcjonowanych roślin na plantacjach isuszy. Surowcem jest kora chinowa - Cortex Cinchonae (s
30. CHMIEL ZWYCZAJNY Jest to bylina dwupienna z rodziny Konopiowatych (Cannabaceae), występująca w Europie,na Syberii i w Ameryce Północnej. W Polsce rośnie dziko w całym kraju w wilgotnych zaroślach. Często jest uprawiana na plantacjach dla potrzeb przemysłu fermentacyjnego i zielarskiego.Chmiel wytwarza podziemne kłącza z rozłogami, z których wyrastają nowe pędy oraz silnysystem korzeniowy. Łodygę ma do 6 m długą, wijącą się w prawo, cienką, kanciastą, opatrzonązadzierzystymi włoskami czepnymi. Liście parami naprz
31. CHRZAN POSPOLITY Jest to bylina z rodziny Krzyżowych (Cruciferae), spotykana w Europie i Azji. W Polsce rośnie dziko na polach i w ogrodach. Bywa też uprawiana do celów spożywczych. Służy jakoprzyprawa dietetyczna.Chrzan wytwarza pod ziemią grube, białe, rozgałęzione, mięsiste korzenie. Łodygi ma do 50cm wysokie. Liście dolne duże, jajowate, długoogonkowe, całobrzegie lub nierówno gruboząbkowane, liście łodygowe mniejsze, siedzące. Kwiaty promieniste, białe, zebrane w gęstegrona. Chrzan przeważnie nie wydaje kie
32. CYKORIA PODRÓŻNIK Jest to bylina z rodziny Złożonych (Compositae), występująca w Europie, północnej Afrycei Azji po jezioro Bajkał. W Polsce pospolita na całym niżu, a w górach po regiel dolny. Rośniena miedzach, pastwiskach, łąkach i przydrożach.Cykoria wytwarza długie i rozgałęzione brunatne korzenie oraz sztywną, kanciastą i gałęzistą prawie bezlistną łodygę do 60 cm wysoką. Liście dolne skupione różyczkowato, zatokowopierzastowcinane, liście łodygowe wydłużone lub lancetowate, brzegiem rzadko ząbkowane.Kwiaty
33. CZOSNEK POSPOLITY Czosnek jest powszechnie znaną rośliną cebulową, należącą do rodziny Liliowatych (Liliaceae). Pochodzi ze stepów środkowoazjatyckich. Znany był już od czasów przedhistorycznych.Stopniowo rozpowszechnił się i stał się uniwersalną niemal przyprawą. W starożytnym Egipciebył jednym z głównych składników pożywienia ludności. Obecnie jest uprawiany w licznychkrajach, także w Polsce, jako roślina przyprawowa i lecznicza.Czosnek pospolity jest rośliną wieloletnią, wykształcającą organ podziemny - kulist
DOGLĘDA WIELKA 34. DOGLĘDA WIELKA Doględa (grindelia) jest byliną z rodziny Złożonych (Compositae), pochodzącą z zachodniej części Ameryki Północnej. W Polsce bywa niekiedy uprawiana. Roślina osiąga wysokość 1 m. Liście ma mięsiste, naprzemianległe, obejmujące u nasady łodygę, podłużniesercowate, na brzegu grubo piłkowane. Kwiaty żółte, zebrane w koszyczki na szczytach rozgałęzień pędów. Łodygi, liście, a zwłaszcza okrywy koszyczków pokryte są lepką, mlecznobiałą żywicą.
35. DRAPACZ LEKARSKI Jest to roślina jednoroczna z rodziny Złożonych (Compositae), występująca w stanie naturalnym w krajach basenu Morza Śródziemnego. W Europie Środkowej nie rośnie dziko. WPolsce drapacz bywa uprawiany na plantacjach i udaje się dobrze.Roślina z wyglądu przypomina oset. Łodygę ma wzniesioną, do 40 cm wysoką, silnie rozgałęzioną, podłużnie bruzdowaną, zwykle nieregularnie pięciokątną, pokrytą lepkimi, odstającymi włoskami. Liście przyziemne w zarysie podłużnie lancetowate, do 20 cm dług
36. DYMNICA POSPOLITA Jest to roślina jednoroczna z rodziny Makowatych (Papaveraceae), wy stepująca w Europiei Azji, zawleczona do Ameryki. W Polsce rośnie jako chwast pól i ogrodów na całym niżu i wdolnych partiach górskich.Dymnica ma łodygi do 50 cm wysokie, wzniesione lub dźwigające się, gałęziste. Liście podwójnie lub potrójnie pierzastosieczne o odcinkach do 3 mm szerokich, równowąskolancetowatych. Kwiaty różowopurpurowe, grzbieciste, drobne. Kwitnie od maja do września.
37. DYNIA ZWYCZAJNA Jest to roślina jednoroczna z rodziny Dyniowatych (Cucurbitaceae), pochodząca z tropikalnej części Ameryki, głównie z Meksyku, obecnie uprawiana w wielu krajach, w tym również wPolsce.Dynia ma łodygę płożącą się lub czepną, do 10 m długą, sztywno owłosioną z licznymi rozgałęzionymi wąsami czepnymi. Liście duże, długoogonkowe. Kwiaty duże, żółte, oddzielnopłciowe, promieniste, zrosłopłatkowe. Owoc duży, kulisty lub podłużny średnicy do 40 cm, jadalny. Nasiona 7-15 mm drugie, szeroko- lub wąsko-ja
38. DZIEWANNA WIELKOKWIATOWA Jest to roślina dwuletnia z rodziny Trędownikowatych (Scrophulariaceae), występująca niemal w całej Europie, poza krańcami północnymi, ponadto w Małej Azji i północnej Afryce. W Polsce jest pospolita na całym niżu, a rzadka w strefie podgórskiej na południu kraju. Rośnie na słonecznych wzgórzach i nieużytkach, głównie na glebie piaszczystej i kamienistej. W Europie Zachodniej bywa często uprawiana, niekiedy na znacznych obszarach ze względu na duże zapotrzebowanie. Dziewanna w pierwszym roku życ
39. DZIURAWIEC ZWYCZAJNY Jest to bylina z rodziny Dziurawcowatych (Hypericaceae), występująca w licznych formachw całej Europie, Azji i północnej Afryce. W Polsce rośnie pospolicie na całym niżu oraz wdolnych partiach górskich, w zaroślach, na suchych wzgórzach, łąkach i miedzach, tworzącczęsto mieszańce z innymi gatunkami tego rodzaju.Dziurawiec zwyczajny ma łodygę sztywną, do 60 cm wysoką, w górnej części z dwomaprzeciwległymi żeberkami, w części szczytowej obficie rozgałęzioną, nagą. Ulistnienie naprzeciw
40. DĄB SZYPUŁKOWY Dąb szypułkowy jest powszechnie znanym, dużym drzewem liściastym z rodziny Bukowatych (Fagaceae), rozpowszechnionym w lasach niemal całej Europy. W Polsce rośnie częstona terenach nizinnych i w dolnych partiach górskich do wysokości 600-700 m.Dąb ma liście odwrotnie jaj o watę, do 14 cm długie, a 8 cm szerokie, skórzaste, nierównozatokowowrębne. Kwiaty rozdzielnopłciowe. Żeńskie na szypułkach 3-8 cm długości. Owocem jest jajowaty orzeszek osadzony w pokrytej łuskami miseczce, zwany potocznie żoł
41. ELEUTEROKOK KOLCZASTY Roślina ta należy do rodziny Araliowatych (Araliaceae) i jest jednym z najczęściej spotykanych krzewów w tajdze dalekowschodniej, a w mieszanych lasach nadamurskich rośnie również na porębach, obrzeżach i przy skałach, a także na odkrytej przestrzeni, tworząc często nieprzebyte zarośla. Obszar występowania obejmuje rejony Władywostoku i Chabarowska wZSRR, południowo-wschodnie Chiny, Sachalin, Japonię i część Korei.Eleuterokok kolczasty jest krzewem do 2,5 m wysokim, bardzo silnie rozgałęzionym,
42. FASOLA ZWYCZAJNA Jest to roślina jednoroczna z rodziny Motylkowatych (Papilionaceae), pochodząca z Ameryki Południowej, głównie z Peru i Chile, obecnie uprawiana w wielu krajach świata, w tymrównież w Polsce. Wyróżnia się dwa podstawowe typy uprawowe fasoli - pierwszy, o pędziewijącym się, do 4 m długim, wymagającym tyczek lubinnych podpór (odmiany tyczne) i drugi, o pędzie nie wijącym się, do 0,5 m wysokim (dmianykarłowe). Istnieje około 500 odmian hodowlanych fasoli, różniących się pokrojem, barwąkwiatów, strą
43. FENKUŁ WŁOSKI Jest to roślina zielna, w zasadzie dwuletnia, czasem bylina, zaliczana do rodziny Baldaszkowatych (Umbelliferae), występująca dziko w strefie śródziemnomorskiej, uprawiana od wieków w różnych krajach świata. W Polsce jest hodowana głównie na obszarze województw południowych, zachodnich i środkowych. Istnieje kilka odmian kopru włoskiego, różniących sięzarówno wyglądem owoców, jak i ich składem chemicznym oraz smakiem. Są wykorzystywane głównie w lecznictwie, czasem jako przyprawa do niektórych g
44. FIOŁEK TRÓJBARWNY Jest to roślina jedno- lub dwuletnia z rodziny Fiołkowatych (Violaceae), występująca w Europie, Afryce Pomocnej, Małej Azji, na Syberii oraz w Ameryce Pomocnej. W Polsce rośniepospolicie na polach, przydrożach i słonecznych zboczach. Gatunek ten tworzy szereg typów iform przejściowych. Ze skrzyżowania Viola tricolor, Viola lutea i Viola altaica pochodzą powszechnie uprawiane rośliny ozdobne, znane bratki.Fiołek trójbarwny ma łodygę podnoszącą się, w dolnej części rozesłaną, kanciastą, do 40 cmwy
45. GLISTNIK JASKÓŁCZE ZIELE Jest to bylina z rodziny Hakowatych (Papaveraceae), występująca pospolicie w całej Europie i pomocnej Azji. W Polsce rośnie jako chwast na całym niżu i w niższych partiach górskich. Lubi miejsca nieco zacienione w zaroślach i ogrodach, przy zabudowaniach, przydrożach i rumowiskach.Glistnik wytwarza pod ziemią walcowate kłącze, a nad ziemią łodygę do 50 cm wysoką,widlasto rozgałęzioną. Liście ma spodem sine, pierzastosieczne o odcinkach pierwszego rzęduw zarysie jajowatych lub podłużnie jajowatyc
46. GORCZYCA BIAŁA Jest to roślina jednoroczna z rodziny Krzyżowych (Cruciferae), pochodząca z Europy Południowej, obecnie uprawiana w Europie Środkowej i Zachodniej oraz w Ameryce Północnej. WPolsce uprawa gorczycy białej koncentruje się głównie w Wielkopolsce i zachodniej częściMałopolski. Niekiedy dziczeje, występując jako chwast.Gorczyca biała ma łodygę rozgałęzioną, do 60 cm wysoką, szorstko owłosioną. Liście lirowatopierzastodzielne, prawie gładkie. Kwiaty promieniste, żółte. Owocem jest owłosiona łuszczyna
47. GORCZYCA CZARNA Jest to roślina jednoroczna z rodziny Krzyżowych (Cruciferae), rozpowszechniona na stanowiskach naturalnych w Europie Południowej i Środkowej, a obecnie uprawiana w całej Europie, Ameryce Północnej i wielu regionach Azji. W Polsce występuje dziko dość często na całym obszarze kraju w rowach i zaroślach, a nadto często jest uprawiana jako roślina oleista ilecznicza.Gorczyca czarna ma łodygę wzniesioną, do 1,2 m wysoką, rozgałęzioną, dołem rzadkoowłosioną. Liście ogonkowe. Dolne lirowate, na brzeg
48. GORYCZKA ŻÓŁTA Jest to roślina wieloletnia z rodziny Goryczkowatych (Gentianaceae), występująca w górachpołudniowej i środkowej Europy na wapiennym podłożu. W Polsce rośnie bardzo rzadko nałąkach wysokogórskich Karpat i jest pod ochroną. Do celów leczniczych bywa uprawiana.Uprawa goryczki żółtej na nizinach jest możliwa, ale stosunkowo trudna. Surowiec jest więcniemal w całości importowany, głównie z Albanii.Goryczka wydaje w młodości tylko pęd ulistniony i dopiero po kilku latach wytwarza do 1m wysokie, niero
49. GRZYBIEŃ BIAŁY Jest to wieloletnia roślina wodna z rodziny Grzybieniowatych (Nymphaeaceae), występująca w Europie Środkowej. Według botaników ma nazwę „grzybienie białe”. W Polsce dość pospolita w jeziorach i stawach. Jest jednak pod częściową ochroną.Grzybień wytwarza silne kłącze zakorzenione w mule na dnie zbiorników wody stojącej. Napowierzchni wody ma duże pływające liście. Kwitnie od czerwca do sierpnia. Kwiaty białe.
50. GŁÓG DWUSZYJKOWY Głóg dwuszyjkowy jest ciernistym krzewem, a czasem niewielkim drzewem z rodziny Różowatych (Rosaceae), występującym w Europie, Azji i północnej Afryce. W Polsce jest pospolity w niższych partiach górskich oraz na zachodnim niżu po Wyżynę Małopolską, Kujawy iPomorze. Rośnie w lasach i zaroślach. Często sadzony w parkach, także w żywopłotach.Głóg dwuszyjkowy osiąga wysokość do 5 m. Liście tylko na szczycie płytko wcięte, trójklapowe, od góry ciemnozielone, połyskujące, spodem jaśniejsze. Kwiaty bi
51. HERBATA CHIŃSKA Roślina jest krzewem z rodziny Theaceae, pochodzącym prawdopodobnie z Assamu w Indiach, uprawianym od tysięcy lat w licznych odmianach w Chinach, później w Japonii, a odpołowy ubiegłego wieku w Indiach i nieco wcześniej na Cejlonie, potem na Jawie, a stosunkowo niedawno w Związku Radzieckim i innych krajach. Krzew herbaciany wymaga klimatuciepłego i w Polsce nie może być uprawiany na skalę opłacalną.
52. HYZOP LEKARSKI Hyzop jest półkrzewem należącym do rodziny Wargowych (Labiatae), pochodzącym z rejonu Morza Śródziemnego, spotykanym obecnie na znacznej części obszaru południowej iśrodkowej Europy, Syberii, Kaukazu, a także w Iranie. W Polsce jest hodowany. Niekiedy nałąkach lub starych murach trafia się zupełnie zdziczały.Roślina wydaje łodygi u dołu zdrewniałe, do 60 cm wysokie, rozgałęzione, gęsto ulistnione.Liście prawie siedzące lancetowate lub równowąskolancetowate, tępe, jednonerwowe, z obustron gruczoł
53. JANOWIEC BARWIERSKI Jest to krzew z rodziny Motylkowatych (Papilionaceae), występujący w stanie naturalnymniemal w całej Europie i Małej Azji. W Polsce jest pospolity na całym niżu i w dolnych partiach gór. Rośnie w suchych lasach, zaroślach i na słonecznych wzgórzach.Janowiec ma łodygi do 60 cm wysokie o wzniesionych lub dźwigających się gałązkach. Liście podłużne lub równowąskolancetowate, po brzegach i spodem wzdłuż nerwów owłosione,z szydłowatymi przylistkami. Kwiaty żółte, grzbieciste, motylkowate, zebrane w g
54. JARZĄB POSPOLITY Jarzębina jest niezbyt wysokim drzewem z rodziny Różowatych (Rosaceae), występującymw Europie i w Azji na Syberii. W Polsce rośnie bardzo często w lasach i zaroślach na niżu i wgórach aż po strefę kosodrzewiny. Bywa też często wysadzana koło zabudowań, w parkachoraz wzdłuż ulic jako roślina ozdobna.Jarzębina osiąga wysokość do 15 m. Korę ma jasną, gładką. Pączki zimowe kosmato owłosione. Liście nieparzystopierzaste, za młodu miękko owłosione, listki podłużnielancetowate, znierówną podstawą, krót
55. JASNOTA BIAŁA Jest to bylina z rodziny Wargowych (Labiatae), rozpowszechniona w strefie umiarkowanejpółkuli pomocnej. W Polsce bardzo pospolita na niżu i w niższych położeniach górskich. Rośnie na przychaciach, rumowiskach, przydrożach i w zaroślach.Jasnota ma łodygi wzniesione lub podnoszące się, do 60 cm wysokie, z rzadka owłosione bądź prawie nagie, na przekroju poprzecznym czworokątne. Liście długoogonkowe,owłosione, jajowate, długo zaostrzone, w nasadzie sercowate lub ucięte, grubo piłkowane, osadzone na
56. JAŁOWIEC POSPOLITY Jest to krzew, rzadziej niewielkie drzewo z rodziny Cyprysowatych (Cupressaceae), występujące w Europie, Azji i Ameryce Północnej. W Polsce rośnie na niżu i w dolnej strefie obszarów górskich w rzadkich lasach sosnowych i na suchych piaszczystych nieużytkach. Niekiedybywa sadzony w parkach i ogrodach jako roślina ozdobna.Jako krzew jałowiec osiąga wysokość 3 m, a jako drzewo wyrasta do ponad 10 m. Pień maprosty, pokryty szarobrunatną, łuszczącą się martwicą. Młode gałązki trój-kanciaste. Liście
57. JEMIOŁA POSPOLITA Jemioła jest wiecznie zielonym, półpasożytniczym krzewem z rodziny Gązewnikowatych(Loranthaceae), rosnącym na gałęziach różnych drzew na terenie Europy i Azji w strefie klimatu umiarkowanego. W Polsce występuje na terenie całego kraju, najczęściej na topolach, lipach, brzozach i sosnach, nie wszędzie jednak w dużej ilości.Jemioła ma charakterystyczne, równomiernie widlasto rozgałęzione łodygi barwy zielonejlub oliwkowozielonej oraz grube, skórzaste, bezogonkowe, całobrzegie liście kształtu lance
58. JEŻYNA FAŁDOWANA Jest to kolczasty krzew z rodziny Różowatych (Rosaceae), występujący w Europie, Azjioraz Ameryce Pomocnej. W Polsce spotyka się ją na całym niżu i w niższych partiach górskich, w lasach, zaroślach, na miedzach i przydrożach. Na terenie naszego kraju rośnie blisko50 gatunków jeżyn, z których wiele może być wykorzystanych w lecznictwie.Jeżyna fałdowana ma pędy do 1,5 m wysokie, jesienią dość silnie łukowato wygięte. Kolceśrednio duże, nagle zaostrzone, nieco zakrzywione. Liście nieparzystopierzast
59. KALINA KORALOWA Jest to krzew z rodziny Przewiertniowatych (Caprifoliaceae), występujący w Europie, naSyberii oraz w Ameryce Północnej. W Polsce spotyka się ją w lasach i zaroślach nad brzegamiwód na całym niżu, a w strefie górskiej - tylko w niższych partiach. Jest również często sadzona w parkach i ogrodach jako roślina ozdobna o ładnych koralowoczerwonych owocach. WPolsce jest pod częściową ochroną.Kalina ma pędy do 4 m wysokie o gałązkach nagich. Liście z drobnymi przylistkami, bezzmarszczek, spodem nieco o
60. KARCZOCH ZWYCZAJNY Jest to roślina wieloletnia z rodziny Złożonych (Compositae), pochodząca z obszaru śródziemnomorskiego, stanowiąca uprawną odmianę rosnącego tam karczocha dzikiego, zwanegoteż kardem - Cynara cardunculus L. Karczoch zwyczajny jest uprawiany w wielu krajach europejskich i północnoafrykańskich, także w ZSRR na Krymie, na Cejlonie, Jawie, w Indiach,Brazylii i USA. W Polsce możliwa jest uprawa karczocha jako rośliny jednorocznej (z importowanych nasion), wydającej jedynie rozetę przyziemnych liści,
61. KASZTANOWIEC ZWYCZAJNY Jest to drzewo z rodziny Kasztanowcowatych (Hippocastanaceae), pochodzące z Grecji, południowej części Azji Mniejszej oraz Iranu. W Polsce kasztanowiec jest powszechnie znany jako dekoracyjna roślina parkowa, wysadzana często wzdłuż dróg i alei.Kasztanowiec jest dużym drzewem o gęstej, szerokiej koronie, siedmiopalczastych liściach ibiałych, różowo nakrapianych, grzbiecistych kwiatach, zebranych w okazałe, wzniesione kwiatostany. Owoce - to kuliste, kolczaste torebki, zawierające zwykle 1 duże,
62. KMINEK ZWYCZAJNY Jest to roślina dwuletnia z rodziny Baldaszkowatych (Umbelliferae), występująca w Europieod Francji przez Niemcy poza wschodnie granice Polski aż po Ural i w Azji na Syberii po Himalaje. W Polsce rośnie pospolicie na łąkach, miedzach, przydrożach i pastwiskach. Kmineknależy do najstarszych roślin znanych ludzkości, a jego owoce zostały znalezione w nawodnych budowlach neolitycznych w Niemczech, tzw. palofitach. Obecnie jest uprawiany w wielukrajach, niekiedy na dużą skalę.Kminek w pierwszym roku
63. KOCANKA PIASKOWA Jest to roślina wieloletnia z rodziny Złożonych (Compositae), występująca powszechnie wEuropie Środkowej i w zachodniej części Syberii. W Polsce dość pospolita na niżu w suchychlasach, zaroślach, przydrożach, ugorach i nieużytkach, zwłaszcza na glebie piaszczystej. Jestjednak pod częściową ochroną.Kocanka wytwarza kłącze, z którego wyrastają liczne pędy pojedyncze, wzniesione lubwznoszące się, do 30 cm wysokie, czasem u góry rozgałęzione. Liście płaskie, dolne podłużnieodwrotniejajowate, tępawe,
64. KOKAINOWIEC CZERWIK POSPOLITY Jest to krzew, czasem niewielkie drzewko, z rodziny Erythroxylaceae, występujący w Peru iBoliwii, obecnie uprawiany w różnych krajach wilgotnego klimatu tropikalnego. Do celówfarmaceutycznych zbiera się liście i suszy w warunkach naturalnych. Surowcem jest liść kokainowca - Folium Coca. Pełnowartościowego surowca dostarcza również Erythroxylon novogranatense Hieron.Świeże liście kokainowca były od wieków i są nadal ulubioną używką ludności niektórychkrajów Ameryki Południowej.Liście kokainowca
65. KOLENDRA SIEWNA Jest to roślina jednoroczna z rodziny Baldaszkowatych (Umbelliferae), pochodząca zewschodniej części strefy śródziemnomorskiej, obecnie powszechnie uprawiana w Europie,północnej Afryce, Azji i innych częściach świata. W Polsce jest hodowana na plantacjach, aczasem spotyka się jako zdziczałą.Kolendra ma łodygę wzniesioną, do 40 cm wysoką, obłą, nie owłosioną, w górnej częścirozgałęzioną. Liście dolne długoogonkowe, o ogonkach w nasadzie pochwiasto rozszerzonychi blaszkach pojedynczych
66. KONICZYNA ŁĄKOWA Jest to bylina z rodziny Motylkowatych (Papilionaceae), występująca w Europie na żyznych łąkach i trawnikach. Od XVIII w. wprowadzona do uprawy jako ważna roślina pastewna. W Polsce od dawna jest uprawiana, zwłaszcza na glebach żyznych, pod nazwą koniczynyczerwonej.Koniczyna ma łodygę zwykle przylegające owłosioną, podnoszącą się, do 50 cm wysoką.Liście trójlistkowe, listki szeroko odwrotniejajowate lub eliptyczne. Przy-listki trójkątne jajowate, nagle ściągnięte w szydłowaty koniec, orzęsione.
67. KONWALIA MAJOWA Jest to bylina z rodziny Liliowatych (Liliaceae), występująca w Europie, umiarkowanej strefie Azji i Ameryce Pomocnej. W Polsce spotyka się ją często na całym obszarze, z wyjątkiemwyższych partii gór. Rośnie najczęściej w widnych lasach liściastych i zaroślach. Obecnie jestpod częściową ochroną przyrody. Bywa także uprawiana jako roślina ozdobna i lecznicza.Znane są rasy chemiczne o zmiennej zawartości niektórych glikozydów nasercowych.Konwalia ma podziemne czołgające się kłącza, podzielone na k
68. KOPER OGRODOWY Jest to roślina jednoroczna z rodziny Baldaszkowatych (Umbelliferae), występująca w stanienaturalnym na Bliskim Wschodzie, Kaukazie oraz krajach strefy śródziemnomorskiej, obecniepowszechnie uprawiana w wielu krajach jako przyprawa kuchenna. W Polsce udaje się dobrze.Niekiedy dziczeje.Koper ogrodowy ma łodygę prostą, rozgałęzioną, do 1 m wysoką, kreskowaną, nie owłosioną. Liście modre, potrójniepierzaste, o odcinkach nitkowatych, nie owłosione. Kwiaty żółte,zebrane w duże podwójne baldachy na sz
69. KOPYTNIK POSPOLITY Jest to roślina wieloletnia z rodziny Kokornakowatych (Aristolochiaceae), występująca wcienistych lasach liściastych i mieszanych oraz w zaroślach od Francji poza wschodnie granicePolski, również we Włoszech, na Bałkanach, Turcji i na Syberii. W Polsce jest dość pospolitaw całym kraju.Kopytnik jest rośliną do 10 cm wysoką, wykształcającą pełzające, silnie rozgałęzione kłączez licznymi nitkowatymi, krótkimi korzeniami. Łodyga czerwonawofiole towonabiegła, również pełzająca, przeważnie z 2-3 liśćm
70. KOSACIEC NIEMIECKI Jest to bylina z rodziny Kosaćcowatych (Iridaceae), pochodząca ze strefy Morza Czarnego iŚródziemnego, uprawiana obecnie w Polsce i wielu innych krajach. Wyhodowano dotąd wieleodmian i mieszańców z innymi gatunkami, wyróżniających się pięknymi, grzbiecistymi kwiatami.Kosaciec wytwarza pełzające, spłaszczone kłącze, widlasto rozgałęzione z przewężeniami wmiejscach rozgałęzień. Na stronie górnej kłącza widoczne są poprzeczne wgłębione blizny poobumarłych liściach, a na dolnej liczne korzenie. Liśc
71. KOZIERADKA POSPOLITA Jest to roślina jednoroczna z rodziny Motylkowatych (Papilionaceae), pochodząca z MałejAzji oraz rejonu Morza Śródziemnego. Obecnie jest uprawiana w wielu krajach, w tym również w Polsce, w niewielkich jednak ilościach.Kozieradka przypomina nieco wyglądem koniczynę. Wydaje łodygę 20-60 cm wysoką, wgórnej części owłosioną. Liście złożone trójlistkowe z przylistkami. Kwiaty grzbieciste, motylkowate, bardzo krótkoogonkowe, bladożółtawe, wyrastające pojedynczo lub niekiedy parami zkątów liści. Owoce
72. KOZŁEK LEKARSKI Kozłek lekarski, zwany powszechnie walerianą, jest byliną z rodziny Kozłkowa-tych (Valerianaceae), występującą w lesistych i wilgotnych rejonach Europy, Azji Mniejszej, Zachodnieji Środkowej aż po Japonię. W Polsce rośnie w wilgotnych zaroślach, a nawet na skałach całegokraju.Kozłek jest zbiorowym gatunkiem, obejmującym kilka odmian, różniących się wysokościąłodygi oraz kształtem liści. Najczęściej występuje u nas i jest uprawiana odmiana kozłka szerokolistna - Valeriana officinalis L. varietas
73. KRUSZYNA POSPOLITA Jest to krzew z rodziny Szakłakowatych (Rhamnaceae), występujący w całej Europie, północnej Afryce i północno-zachodniej Azji. W Polsce spotyka się ją w wilgotnych lasach i zaroślach na całym niżu i w dolnych partiach górskich. W niektórych okolicach jest jednak bardzoprzetrzebiona w wyniku nadmiernej eksploatacji. Z tego powodu jest w Polsce pod częściowąochroną gatunkową.Kruszyna jest krzewem do 5 m wysokim, nie kolczastym, silnie rozgałęzionym i ulistnionym, o szarobrunatnej, matowej korze z
74. KRWAWNIK POSPOLITY Jest to bylina z rodziny Złożonych (Compositae), występująca w Europie, umiarkowanejczęści Azji oraz w Ameryce Północnej. W Polsce rośnie bardzo pospolicie w całym kraju nasuchych łąkach, miedzach, przydrożach i skrajach lasów. Tworzy liczne podgatunki i rasychemiczne.Krwawnik pospolity wytwarza cienkie kłącza z podziemnymi rozłogami. Łodygi ma sztywne, prosto wzniesione, do 80 cm wysokie, słabo rozgałęzione tylko w górnej części, zakończone płaskim baldachogronem białych lub różowych kwiatów, z
75. KUKURYDZA ZWYCZAJNA Jest to roślina jednoroczna z rodziny Traw (Gramineae), występująca w stanie naturalnymw Ameryce Środkowej i Południowej, wprowadzona do uprawy parę tysięcy lat temu i obecnieuprawiana jako roślina zbożowa w cieplejszej strefie klimatu umiarkowanego oraz w klimaciegorącym. W Polsce udaje się z trudem z uwagi na zbyt chłodne i krótkie dla niej lato. Nie wykształca dojrzałych nasion i służy jako kiszonka na paszę dla bydła.Kukurydza ma łodygę do 2,5 m wysoką, 3-5 cm grubą z gąbczastym rdzeniem. Li
76. KULCZYBA WRONIE OKO Kulczyba jest okazałym krzewem, a czasem drzewem do 15 m wysokości z rodziny Połatowatych (Loganiaceae), występującym w lasach Indii, Cejlonu, Malezji i północnej Australii,uprawianym też w środkowej Afryce. Okresowo zrzuca liście. Kwiaty białe w dwupromienistych wierzchotkach. Owoc stanowi pomarańczowo-czerwona jagoda, średnicy około 5 cm, zawierająca do 5 płaskich nasion. Cała roślina jest silnie trująca.Surowcem leczniczym są nasiona kulczyby, Semen Strychni.Nasiona zawierają 2 do 5% alkaloid
77. LAWENDA LEKARSKA Lawenda jest półkrzewem z rodziny Wargowych (Labiatae), pochodzącym prawdopodobniez Persji lub z Wysp Kanaryjskich, przeniesionym już w czasach starożytnych do strefy basenuMorza Śródziemnego. Obecnie jest uprawiana w wielu krajach, w tym również w Polsce.Lawenda ma łodygi proste lub nieco wygięte, silnie rozgałęzione, u dołu zdrewniałe, do 0,5m wysokie. Liście krótkoogonkowe lub siedzące, równowąskie bądź podłużnie lancetowate,całobrzegie z brzegiem nieco podwiniętym, osadzone na łodydze naprze
78. LEBIODKA POSPOLITA Jest to bylina z rodziny Wargowych (Labiatae), występująca w Europie, Azji Mniejszej i naSyberii. W Polsce rośnie w zaroślach, na skrajach lasów i suchych, słonecznych pagórkach;pospolita na całym niżu i w strefie podgórskiej.Lebiodka wytwarza pełzające kłącza, często z rozłogami oraz liczne, wzniesione, czterokanciaste łodygi, rozgałęzione w części górnej, zwykle czerwono nabiegłe i owłosione, 20-80 cmwysokie. Liście jajowate, tępe, całobrzegie lub odległe ząbkowane, naprzeciwległe. Kwiatydrobn
79. LEN ZWYCZAJNY Jest to roślina jednoroczna z rodziny Lnowatych (Linaceae), udomowiona w Mezopotamiiprawdopodobnie już w szóstym tysiącleciu p.n.e., nie znana dziś w stanie dzikim. Obecnieuprawiana w wielu krajach świata, w tym również w Polsce.Len ma łodygę nagą, prostą, do 70 cm wysoką, u góry silnie rozgałęzioną. Liście lancetowate, długo zaostrzone, trójnerwowe, ustawione skrętolegle. Kwiaty promieniste, błękitne lub białawe, zebrane w wachlarzowatą wiechę. Owocem jest kulista torebka, zawierająca prawie z
80. LIPA DROBNOLISTNA Roślina jest dużym drzewem z rodziny Lipowatych (Tiliaceae), występującym powszechniew Europie, niekiedy w większych zespołach, np. w ZSRR w Baszkirii i na południu Uralu,gdzie tworzy wielkie lasy. W Polsce występuje na całym niżu. Często bywa sadzona w parkachoraz wzdłuż ulic jako roślina dekoracyjna.Lipa jest drzewem do 30 m wysokim, o koronie gęstej, zaokrąglonej. Liście pojedyncze,ogonkowe. Kwiaty promieniste, żółtawe, zebrane w wieloramienną wierzchotkę z dużą, lancetowatą skórzasto-błonias
81. LNICA POSPOLITA Jest to bylina z rodziny Trędownikowatych (Scrophulariaceae), występująca w niemal całejEuropie oraz zachodniej części Azji. W Polsce rośnie bardzo często na polach, przydrożach,skałach i żwirowiskach na całym niżu i w górach po regiel dolny.Lnica ma łodygę prostą, 20-60 cm wysoką, u góry w kwiatostanie zwykle ogruczoloną. Liście wąskie, cienkie, zaostrzone, 1-, 3-nerwowe, zielone, u form nadmorskich niekiedy sinawe.Kwiaty grzbieciste z ostrogą, o koronie bladożółtej, w gardzieli pomarańczowej,
82. LUBCZYK OGRODOWY Jest to roślina wieloletnia z rodziny Baldaszkowatych (Umbelliferae). Jej ojczyzna nie jestdokładnie znana. Przypuszczalnie pochodzi z Iranu. Lubczyk jest obecnie dość często uprawiany w wielu krajach Europy i innych kontynentów. Niekiedy spotyka się zdziczały. W Polsce można go znaleźć na plantacjach zielarskich, w ogrodach działkowych i ogródkach wiejskich.Lubczyk ma łodygę do 2 m wysoką, rozgałęzioną, obłą, nie owłosioną, wewnątrz pustą. Liście podwójnie pierzaste o listkach wydłużonych, romb
83. LUKRECJA GŁADKA Lukrecja jest byliną z rodziny Motylkowatych (Papilionaceae), występującą w południowejEuropie i Azji Mniejszej, obecnie uprawianą w wielu krajach, w tym również w Polsce. Wuprawie znanych jest kilka odmian.Lukrecja ma system korzeniowy bardzo silnie rozwinięty, składający się z palowego korzenia głównego i odchodzących od niego długich korzeni bocznych, sięgających do kilku metróww głąb ziemi. Z pąków na szyjce korzeniowej wyrasta system rozgałęzionych rozłogów, rozrastających się poziomo na od
84. LULEK CZARNY Jest to roślina jednoroczna lub dwuletnia z rodziny Psiankowatych (Solanaceae), występująca w Europie i Azji. W Polsce rośnie na niżu i w niższych partiach gór, na rumowiskach, wpobliżu zabudowań i w ogrodach.Łodyga do 80 cm wysoka, nie rozgałęziona, gruczołowato owłosiona. Liście w zarysie jajowate, zatokowopierzastowrębne lub sieczne, dolne ogonkowe, górne bezogonkowe. Kwiatyprawie siedzące w kątach liści, promieniste, górne zebrane w szczytowy kwiatostan, korona jasna, białawo-żółtawa z delik
85. MACIERZANKA PIASKOWA Roślina jest drobnym półkrzewem z rodziny Wargowych (Labiatae), występującym w licznych odmianach niemal w całej Europie, pomocnej Afryce, środkowej i północnej Azji orazAmeryce Pomocnej. W Polsce jest bardzo pospolita na niżu. Rośnie w lasach sosnowych, nasuchych polanach i na odkrytych piaszczystych stanowiskach.Macierzanka piaskowa tworzy na naturalnych stanowiskach gęste darnie. Łodygi ma cienkie, płożące się, przy ziemi rozgałęzione, u dołu drewniejące, często ponownie zakorzenione wwęzłach
86. MAK LEKARSKI Jest to roślina jednoroczna z rodziny Makowatych (Papaveraceae). Mak został wyselekcjonowany jako roślina uprawna, prawdopodobnie w strefie śródziemnomorskiej i w Azji Mniejszej, na 1000 lat p.n.e. Następnie stopniowo rozpowszechnił się w uprawie na całym świecie.Nasiona maku są cennym produktem spożywczym, używanym również w piekarnictwie icukiernictwie. Służą także do wytłaczania oleju jadalnego schnącego, używanego również dowyrobu portretowych farb olejnych.Do celów leczniczych zbiera się w
87. MAK POLNY Jest to roślina jednoroczna, czasem dwuletnia z rodziny Makowatych (Papaveraceae), pochodząca przypuszczalnie ze strefy śródziemnomorskiej. Obecnie występuje dziko w wielukrajach europejskich. W Polsce rośnie pospolicie na niżu i w strefie podgórskiej jako chwastpól uprawnych i ugorów.Mak wydaje łodygi rozgałęzione, do 90 cm wysokie, odstająco owłosione. Liście pojedynczo lub podwójnie pierzastopodzielone bądź wrębne, o odcinkach wydłużonych lub lancetowatych, ząbkowanych, owłosione. Kwiaty duże
88. MALINA WŁAŚCIWA Jest to krzew z rodziny Różowatych (Rosaceae), występujący w Europie oraz północnej izachodniej Azji. W Polsce rośnie dość pospolicie na niżu i w górach aż po strefę kosodrzewiny, w lasach i zaroślach oraz na porębach leśnych.Malina wydaje pędy obłe, nieco oszronione, łukowato wygięte, do 2 m wysokie, w doleokryte słabymi szczecinowatymi kolcami. Liście 3- lub 5-, 7-listkowe, ogonkowe z wąskimiprzylistkami u nasady. Listki pod spodem białofilcowate, na brzegu ostro piłkowane. Kwiatybiałe, pro
89. MARCHEW SIEWNA Marchew jest rośliną dwuletnią z rodziny baldaszkowatych (Umbelliferae), występującą wstanie naturalnym w strefie umiarkowanej niemal całej półkuli północnej. W Polsce rośnie dziko na niżu i w dolnych partiach górskich na łąkach, wzgórzach i przydrożach. W uprawie pospolita.Marchew została udomowiona przez Rzymian jako odmiana siewna na początku ImperiumRzymskiego, ale nie znalazła uznania i zarzucono jej uprawę. Ponownie udomowiono ją wAfganistanie na początku VII wieku naszej ery jako odmianę
90. MARZANA BARWIERSKA Jest to bylina z rodziny Marzanowatych (Rubiaceae), pochodząca ze strefy śródziemnomorskiej i Małej Azji. Dawniej była uprawiana na dużych przestrzeniach w wielu krajach europejskich, zwłaszcza we Francji i w Niemczech, do celów farbiarskich i farmaceutycznych. Od początków XX w. jej uprawa dla farbiarstwa stopniowo ustała wobec konkurencji syntetycznejalizaryny i innych barwników. W Polsce jest uprawiana obecnie na plantacjach zielarskich.Marzana wytwarza około 1 cm grube i do 1 m długie, pozio
91. MARZANKA WONNA Jest to bylina z rodziny Marzanowatych (Rubiaceae), występująca w cienistych lasach liściastych Europy po Syberię, ponadto w Iranie i północnej Afryce. W Polsce spotyka się na niżu i w górach po regiel dolny. Jest pod częściową ochroną.Marzanka wytwarza cienkie pełzające kłącza, z których wyrastają czterokanciaste łodygi do60 cm wysokie, z drobnymi włoskami w węzłach, a w pozostałych częściach nagie. Liściecienkie, ciemnozielone, lancetowate, u szczytu tępe, z maleńkim nasadzonym koniuszkiem,brz
92. MELISA LEKARSKA Melisa lekarska jest byliną z rodziny Wargowych (Labiatae), pochodzącą z obszaru śródziemnomorskiego, uprawianą od wieków w wielu krajach europejskich. W Polsce hodowanajest przez pszczelarzy oraz na plantacjach zielarskich. Udaje się dobrze, czasem dziczeje.Melisa ma łodygę rozgałęzioną, do 1 m wysoką, u dołu drewniejącą. Kłącze wytwarza liczne rozłogi nadziemne, z których rozwijają się nowe, ulistnione pędy. Dzięki temu roślina możebyć rozmnażana wegetatywnie. Liście ogonkowe, ustawione naprze
93. MILEK WIOSENNY Jest to bylina z rodziny Jaskrowatych (Ranunculaceae), występująca w południowej i środkowej Europie oraz w Azji. W Polsce spotykana dość rzadko w kilku rejonach Wyżyny Małopolskiej i Lubelszczyzny, sporadycznie w niektórych okolicach Kielecczyzny i czasem na Pomorzu oraz w Poznańskiem. Rośnie wyłącznie na stanowiskach słonecznych na glebach żyznych, zasobnych w wapno. W Polsce jest pod ścisłą ochroną, dlatego surowiec może pochodzić wyłącznie z upraw lub z importu.Miłek wytwarza czarnobrązowe,
94. MIODUNKA PLAMISTA Jest to bylina z rodziny Szorstkolistnych (Boraginaceae), występująca w południowej iśrodkowej Europie. W Polsce przebiega jej wschodnia granica zasięgu. Rośnie w lasach i zaroślach tylko w zachodniej części niżu, na Pomorzu Zachodnim i w Poznańskiem.Miodunka wydaje łodygi do 30 cm wysokie, rozgałęzione. Liście zwykle od strony górnejbiaławoplamiste. Liście odziomkowe szerokojajowate, u szczytu zaostrzone, łodygowe jajowatolancetowate. Niektóre liście przypominają kształtem płuco, stąd łacińska
95. MIĘTA PIEPRZOWA Jest to bylina z rodziny Wargowych (Labiatae), otrzymana przez skrzyżowanie mięty nadwodnej - Mentha aquatica L., i mięty zielonej - Mentha viridis L. Jest mieszańcem nie wytwarzającym kiełkujących nasion. Obecnie uprawia się ją powszechnie w Europie i Ameryce Północnej. W Polsce hodowana od wielu lat. Rozmnaża się wegetatywnie, głównie z rozłogów.Niekiedy dziczeje.Mięta pieprzowa wytwarza krótkie podziemne kłącze, silnie ukorzenione, z którego wyrastają czterokanciaste, ulistnione łodygi, do 60
96. MNISZEK POSPOLITY Jest to roślina wieloletnia z rodziny Złożonych (Compositae), pochodząca prawdopodobniez Europy. Stopniowo rozprzestrzeniła się najpierw częściowo na Azję, następnie na AmerykęPółnocną i później na niektóre kraje półkuli południowej. W Polsce jest pospolitym chwastemrosnącym na ugorach, poboczach dróg, łąkach i trawnikach.Mniszek tworzy pionowy, walcowaty, mięsisty korzeń, z którego na wiosnę wyrasta rozetaliści odziomkowych, a później kilka pędów kwiatonośnych. Liście są w zarysie lancetowate l
97. MORSZCZYN PĘCHERZYKOWATY Morszczyn pęcherzykowaty jest glonem morskim z rodziny Morszczynowatych (Fucaceae),klasy Phaeophyta - Brunatnieć, występującym na podmorskich skałach na głębokości do 15 mw chłodniejszych strefach Oceanu Atlantyckiego i Spokojnego oraz w Morzu Północnym iBałtyku. W Polsce spotyka się często plechy morszczynu na plażach nadmorskich, wyrzuconeprzez fale, zwłaszcza po silnych burzach.Morszczyn tworzy plechę, za życia oliwkowobrunatną, ciemniejącą po wysuszeniu, kształtuwstęgowatego, widlasto rozgał
98. MOSTRZYK ŻÓŁTY Jest to roślina dwuletnia, czasem jednoroczna, należąca do rodziny Motylkowatych (Papilionaceae), rozpowszechniona w całej Europie i Azji środkowej. W Polsce rośnie na całym niżu oraz w rejonach podgórskich na łąkach, miedzach, przydrożach i w zaroślach.Nostrzyk wytwarza silny korzeń palowy i liczne, do 1 m wysokie, rozgałęzione u góry łodygi, nagie lub słabo w górze owłosione. Liście z przylistkami, trójlistkowe, długoogonkowe,na brzegu ząbkowane. Kwiaty drobne, motylkowate, żółte, zebrane w lu
99. MYDLNICA LEKARSKA Jest to bylina z rodziny Goździkowatych (Caryophyllaceae), występująca dość pospolicie wśrodkowej i południowej Europie oraz umiarkowanej strefie Azji. W Polsce można ją spotkaćbardzo często na całym niżu w widnych zaroślach, nad brzegami rzek, w rowach i na piaszczystych nieużytkach. Często bywa uprawiana jako roślina lecznicza.Mydlnica wytwarza długie, walcowate, czerwonobrunatne kłącza oraz liczne korzenie. Zkłączy wyrastają łodygi do 80 cm wysokie, pojedyncze lub w górze rozgałęzione, nieco
100. MĄCZNICA LEKARSKA Jest to krzewina z rodziny wrzosowatych (Ericaceae), występująca w całej niemal Europie,na Kaukazie, w Himalajach, na Syberii oraz w Ameryce Północnej. W Polsce rośnie w sosnowych lasach dość często w północnej części niżu, rzadziej na południu, a bardzo rzadko w górach. Jest u nas pod częściową ochroną, zbiór zaś możliwy jest tylko za zgodą władz ochronyprzyrody i w porozumieniu z administracją leśną. W czasie zbioru nie wolno wyrywać roślin.Mącznica ma pędy rozgałęzione, rozesłane po ziemi, do
101. NAGIETEK LEKARSKI Jest to roślina jednoroczna z rodziny Złożonych (Compositae), występująca w stanie naturalnym w rejonie śródziemnomorskim oraz na Bliskim Wschodzie. Obecnie uprawiana w wielukrajach, w tym również w Polsce, jako roślina lecznicza i ozdobna. Niekiedy dziczeje.Nagietek osiąga wysokość do 50 cm, wydaje łodygi wzniesione, rozgałęzione. Liście dolneodwrotnie jajowate, ogonkowe, a liście górne niemal lancetowate, siedzące. Na szczytach rozgałęzień łodyg znajdują się pojedyncze kwiatostany w postaci ko
102. NAPARSTNICA WEŁNISTA Roślina dwuletnia, czasem bylina z rodziny Trędownikowatych (Scrophulariaceae), występująca w stanie naturalnym na Półwyspie Bałkańskim i szerokim pasem aż po Morze Kaspijskie. Jest uprawiana w wielu krajach do celów leczniczych, w tym również w Polsce.Naparstnica wełnista wydaje w pierwszym roku przyziemną różyczkę lancetowatych liści, aw drugim roku pojedynczą prostą łodygę, równomiernie ulistnioną, do 1 m wysoką. Liście całobrzegie lub odległe nierównomiernie piłkowane, unerwione łukowato-rów
103. NAWŁOĆ POSPOLITA Jest to bylina z rodziny Złożonych (Compositae), występująca w całej niemal Europie, i wstrefie umiarkowanej Azji. W Polsce rośnie niekiedy masowo na niżu i w górach w zaroślachoraz na suchych wzgórzach.Nawłoć ma łodygę wzniesioną, do 1 m wysoką, sztywną, wewnątrz pustą, mało rozgałęzioną. Liście odziomkowe jajowate lub eliptyczne, tępe, na brzegu piłkowane. Liście łodygowesiedzące, ostre. Kwiaty drobne, żółte, zebrane w koszyczki, ustawione w grona na wierzchołkach rozgałęzień łodygi.
104. OGÓRECZNIK LEKARSKI Jest to roślina jednoroczna z rodziny Szorstkolistnych (Boraginaceae), pochodząca z zachodniej części basenu Morza Śródziemnego, skąd rozprzestrzeniła się aż po Azję Mniejszą iSyberię, a także Europę środkową i zachodnią. W Polsce rośnie jako rzadki chwast ogrodowy.Ogórecznik ma łodygę wzniesioną, wysoką do 60 cm, w górze wiechowato rozgałęzioną.Cała roślina jest odstające szorstko owłosiona. Liście dolne duże, jajowate, górne małe, wpółobejmujące łodygę. Kwiaty promieniste o koronie niebieskiej
105. OMAN WIELKI Jest to bylina z rodziny Złożonych (Compositae), pochodząca prawdopodobnie z Azji Środkowej i rozpowszechniona dość pospolicie w Europie. W Polsce występuje w zaroślach, na porębach i przy źródłach, zarówno na niżu, jak też w niższych położeniach górskich. Roślinę tęuprawia się w Polsce do celów farmaceutycznych.Oman wytwarza bulwiaste zgrubiałe, rozgałęzione kłącza, z których wyrastają łodygi proste,bruzdowane, górą wełnisto owłosione i nieco rozgałęzione, do 1,5 m wysokie. Liście dolne sąpodłu
106. ORZECH WŁOSKI Jest to piękne drzewo z rodziny Orzechowatych (Juglandaceae), występujące w stanie naturalnym w Azji, poczynając od Turcji, przez Iran, Indie, do Półwyspu Indochińskiego i Japonii.Od dawna orzech jest uprawiany w Europie, również w Polsce, jako drzewo owocowe.Orzech włoski wyrasta do 25 m wysokości. Pień ma prosty, pokryty jasnoszarą korą, podłużnie spękaną. Gałęzie są szarooliwkowe, a młode pędy zielonobrunatne. Liście nieparzystopierzaste, złożone z 5-9 listków. Listki podłużniejajowate lub el
107. OSTROPEST PLAMISTY Jest to roślina jednoroczna z rodziny Złożonych (Compositae), występująca w stanie naturalnym w całym basenie Morza Śródziemnego aż po Iran. W Polsce bywa uprawiana jako roślina lecznicza, ozdobna, a nawet jarzyna (młode dolne liście). Niekiedy dziczeje.Ostropest ma łodygę wzniesioną, do 1 m wysoką, u góry gałęzistą. Liście szerokoeliptycznelub odwrotniejajowate w zarysie, nasadą obejmujące łodygę, zatokowoklapowane, na brzegukolczaste, biało plamiste. Kwiaty zebrane w koszyczki długości 4-5 cm,
108. OSTROŻEŃ WARZYWNY Jest to roślina wieloletnia, zbliżona do ostu, należąca do rodziny Złożonych (Compositae).Występuje niemal w całej Europie z wyjątkiem rejonu śródziemnomorskiego, ponadto wokółMorza Czarnego i na Syberii. W Polsce pospolita na całym niżu i w okolicach podgórskich nałąkach, brzegach rowów, w wilgotnych zaroślach i na torfowiskach.Ostrożeń wykształca niemal poziome, walcowate kłącze, z którego wydaje łodygę do 30 cmwysoką, rozgałęzioną i nagą. Liście odziomkowe ogonkowe, duże, lirowatopierzastodzi
109. OSTRYŻ DŁUGI KURKUMA Roślina ta jest tropikalną byliną do 1,5 m wysoką, należącą do rodziny Imbirowa-tych (Zingiberaceae), nigdzie nie spotykaną w stanie naturalnym, prawdopodobnie pochodzącą z Indiiwschodnich, od niepamiętnych czasów uprawianą w Indiach, Pakistanie, Chinach, na Półwyspie Malajskim, Cejlonie oraz na Wyspach Antylskich.Ostryż ma charakterystyczne bulwiaste kłącze główne oraz liczne zgrubiałe młode kłączapotomne. Z kłącza wyrasta pęd kwiatowy oraz obejmujące go pochwiasto 4-6 liści odziomkowych, lance
110. OSTRÓŻKA POLNA Roślina jednoroczna z rodziny Jaskrowatych (Ranunculaceae), występująca w Europie,przeniesiona przez człowieka z nasionami zbóż do Ameryki. W Polsce rośnie jako chwastwśród upraw polnych na całym niżu. Łodyga osiąga wysokość do 50 cm. Liście potrójniesieczne o odcinkach równowąskich. Kwiaty grzbieciste z ostrogą, niebieskie, czasem białe lubróżowe. Kwitnie od kwietnia do czerwca.Do celów leczniczych zbiera się w okresie zakwitania górne części pędów i suszy w warunkach naturalnych w cieniu i prz
111. OWIES ZWYCZAJNY Jest to roślina jednoroczna z rodziny Traw (Gramineae), udomowiona przez człowieka wczasach historycznych, znana dziś tylko z upraw w wielu krajach Europy, zachodniej Azji iAmeryki Północnej. Niekiedy dziczeje. W Polsce jest uprawiana na glebach lekkich oraz w górach ze względu na małe wymagania glebowe i klimatyczne.Owies wydaje łodygi kępkowe, do 1 m wysokie. Źdźbła nagie i gładkie, pochwy liściowegładkie, blaszki liściowe, zwłaszcza na brzegu, szorstkie. Kwiatostan - duża wiecha, mniej lubwię
112. PERZ WŁAŚCIWY Jest to bylina należąca do rodziny Traw (Gramineae), występująca jako uciążliwy i trudnydo wytępienia chwast pól uprawnych, łąk i ogrodów w całej północnej części kuli ziemskiej.Perz wydaje źdźbła osiągające na dobrej glebie 1,5 m wysokości, zakończone krótkim kłosem, o 4-5 odstających kioskach kwiatowych. Kwitnie od czerwca do września. Pod ziemiąwytwarza bardzo długie kłącza w postaci walcowatych rozłogów, barwy białokremowej, żywotne, dające odrosty nawet z drobnych odcinków pozostawionych w
113. PIEPRZOWIEC ROCZNY Jest to roślina jednoroczna z rodziny Psiankowatych (Solanaceae), pochodząca z tropikalnejczęści Ameryki Środkowej i Południowej, powszechnie uprawiana w wielu krajach, w tymrównież w Polsce. Wymaga jednak nieco cieplejszego klimatu i w niektóre chłodniejsze latazawodzi w naszych warunkach.Papryka wytwarza silny korzeń palowy i łodygę do 1 m wysoką, wzniesioną, słabo rozgałęzioną, nie owłosioną. Liście długoogonkowe, eliptyczne lub jajowate, na szczycie zaostrzone,długości około 5 cm. Kwiaty bia
114. PIERWIOSNEK LEKARSKI W Polsce bywa używana również nazwa pierwiosnka lekarska. Jest to bylina z rodzinyPierwiosnkowatych (Primulaceae), występująca w Europie, Azji Mniejszej i na Syberii aż poDaleki Wschód. W Polsce rośnie na suchych łąkach oraz widnych zaroślach na niżu i w niższych partiach górskich. Jest pod częściową ochroną.Roślina wytwarza pod ziemią ukośnie ustawione kłącze do 10 cm długie i 0,5 cm grube,nieco guzkowate, z licznymi korzeniami. U góry kłącze wydaje rozetę liści jajowatych lub podłużniejajowaty
115. PIETRUSZKA ZWYCZAJNA Jest to roślina dwuletnia z rodziny Baldaszkowatych (Umbelliferae), pochodząca pierwotnieze wschodniej części strefy śródziemnomorskiej. Od wieków uprawiana w Europie i innychczęściach świata jako warzywo.Pietruszka wytwarza korzeń palowy długości do 30 cm oraz połyskujące, 2- lub 3-krotnepierzaste liście. W drugim roku wegetacji roślina wydaje nagą, do 80 cm wysoką, u góryrozgałęzioną łodygę, zakończoną baldachowatymi kwiatostanami. Kwiaty drobne, niepozorne.Owoce jajowate dwurozłupki, długości
116. PIĘCIORNIK GĘSI Jest to bylina z rodziny Różowatych (Rosaceae), niemal kosmopolityczna, rozpowszechniona w Europie z wyjątkiem pomocnych krańców, w Azji i Ameryce Północnej, a sporadyczniew innych częściach świata. W Polsce bardzo pospolita na całym niżu i w niższych partiachgórskich. Tworzy często duże skupienia na wilgotnych pastwiskach, przy rowach i w pobliżudomostw.Pięciornik gęsi wydaje rozłogi długie do 1 m, zakorzeniające się. W węzłach rozłogów wyrastają nowe rozety liści i żółte, promieniste kwiaty na
117. PIĘCIORNIK KURZE ZIELE Jest to bylina z rodziny Różowatych (Rosaceae), występująca w Europie środkowej i północnej oraz najbardziej na zachód wysuniętej części Syberii. W Polsce dość pospolita na pastwiskach, torfowiskach, zaroślach i widnych lasach, zwykle na glebie próchnicznej i wilgotnejna niżu oraz w Karpatach ponad granicą lasów.Roślina wytwarza pod ziemią wrzecionowate lub nieco bulwiaste kłącze, z którego wyrastają liście odziomkowe oraz łodygi wznoszące się łukowato, u góry rozgałęzione, do 30 cm wysokie. Liś
118. PODBIAŁ POSPOLITY Jest to bylina z rodziny Złożonych (Compositae), występująca w Europie, środkowej i północnej Azji, północnej Afryce i Ameryce Północnej. W Polsce pospolity na niżu i w górach postrefę kosodrzewiny. Rośnie nad brzegami wód, w wilgotnych zaroślach, na gliniastych zboczach i torach kolejowych.Podbiał wytwarza pod ziemią kłącze, z którego wyrastają łatwo zakorzeniające się długierozłogi. Pędy kwiatonośne wyrastają już w marcu lub kwietniu przed rozwojem liści. Kwiatyżółte zebrane w koszyczki na szc
119. POKRZYK WILCZA JAGODA Jest to bylina z rodziny Psiankowatych (Solanaceae), występująca w Europie środkowej iAzji Mniejszej. W Polsce rośnie na pogórzu, w lasach, zaroślach i na porębach leśnych.Roślina wytwarza do 1 m długości korzeń palowy i łodygę do 2 m wysoką, gałęzistą, krótkogruczołowato omszoną. Liście ogonkowe, jajowate lub eliptyczne, zaostrzone, wyrastają parami, z tego jeden mniejszy. Kwiaty pojedyncze w kątach liści, zwisłe, zrosłopłatkowe, brunatno-fioletowe. Kwitnie w czerwcu i lipcu. Owocem jest czarna
120. POKRZYWA ZWYCZAJNA Jest to bylina z rodziny Pokrzywowatych (Urticaceae), rozpowszechniona niemal na całejkuli ziemskiej z wyjątkiem strefy tropikalnej. W Polsce występuje powszechnie w całym krajuna przychaciach, w ogrodach, zaroślach, na polanach, przydrożach i pastwiskach. Lubi glebyzasobne w sole mineralne.Pokrzywa jest rośliną zazwyczaj dwupienną, wytwarzającą rozłogi. Łodyga czworokanciasta, wzniesiona, do 1,5 m wysoka, częściowo rozgałęziona, ulistniona naprzeciwległe. Liścieogonkowe, do 15 cm długie, z woln
121. PORZECZKA CZARNA Jest to krzew z rodziny Skalnicowatych (Saxifragaceae), występujący w Europie i Azji, często uprawiany w krajach klimatu umiarkowanego ze względu na jadalne owoce. W Polsce rośnie dziko niezbyt często w wilgotnych lasach i zaroślach na całym niżu. Pozostaje pod częściową ochroną.Porzeczka czarna osiąga wysokość 1-2 m. Młode gałązki oraz nerwy na spodzie liści owłosione. Liście duże, 3- lub 5-klapowe, w nasadzie ucięte lub sercowate. Kwiaty promieniste opłatkach czerwonych, zebrane w grona. Owoc
122. POTOŚLIN JABORANDI Jest to drzewo z rodziny Rutowatych (Rutaceae), pochodzące z tropikalnych lasów Brazylii,obecnie uprawiane w różnych krajach gorących.Do celów farmaceutycznych zbiera się liście potoślinu jaborandi oraz gatunków pokrewnych, jak Pilocarpus microphyllus Staff i Pilocarpus pennatifolius Lemaire, i suszy w warunkach naturalnych. Surowcem jest liść jaborandi - Folium Jaborandi.Liście zawierają 0,2-1,0% alkaloidów, z których najważniejsza jest pilokarpina. Inne składniki nie mają większego znaczenia.P
123. POZIEWNIK SZORSTKI Jest to roślina jednoroczna z rodziny Wargowych (Labiatae), występująca w Europie i północnej części Azji. W Polsce rośnie jako chwast na polach, przydrożach i brzegach lasów całego kraju.Poziewnik ma łodygę do 1 m wysoką, gałęzistą, w górze często ogruczoloną, na przekrojuczworokątną. Liście jajowate lub podłużnie jajowate, zaostrzone, na brzegu karbowanopiłkowane, ogonkowe, ustawione naprzeciwległe. Na dolnej wardze zwykle ciemny deseń zajmujący najwyżej 2/3 jej powierzchni.
124. POZIOMKA POSPOLITA Jest to niewielka bylina z rodziny Różowatych (Rosaceae), rozpowszechniona w klimacieumiarkowanym niemal na całym świecie, znana powszechnie ze swoich jadalnych owoców. WPolsce rośnie w widnych lasach sosnowych całego kraju, na niżu i w górach po strefę kosodrzewiny. Znane są różne formy uprawne poziomki. Najbardziej ceniona jest odmiana hodowlana poziomki - Fragaria vesca var. hortensis (Duch.) Ser., bezrozłogowa, obficie i długoowocująca. Uprawiane są liczne odmiany różniące się kształtem
125. POŁONICZNIK NAGI Jest to rodzina jednoroczna lub dwuletnia, rzadziej bylina z rodziny Goździkowa-tych (Caryophyllaceae), występująca w Europie, pomocnej Afryce i zachodniej Azji. W Polsce rośniena słonecznych, piaszczystych stanowiskach na obszarze całego kraju, najobficiej jednak wpółnocno-wschodniej części.Połonicznik wytwarza palowy korzeń, od którego rozchodzą się wkoło rozesłane po ziemiłodygi długości do 30 cm i grubości do 2 mm, rozgałęziające się widlasto, u nasady zdrewniałe. Liście eliptyczne lub odwro
126. PRAWOŚLAZ LEKARSKI Jest to bylina należąca do rodziny Ślazowatych (Malvaceae), występująca w stanie naturalnym w Europie środkowej, południowej i wschodniej. Obecnie jest powszechnie uprawiana. W Polsce występuje rzadko w stanie dzikim w Poznańskiem i na Kujawach na łąkach, solniskach i przydrożach.Prawoślaz wytwarza kłącze oraz liczne, mięsiste korzenie. W pierwszym roku wydaje nadziemią rozetę przyziemnych liści, a w latach następnych prostą łodygę do 1,5 m wysoką, pojedynczą lub rozgałęzioną, u dołu silnie zdre
127. PRAWOŚLAZ OGRODOWY Jest to roślina jedno- lub dwuletnia, czasem bylina z rodziny Ślazowatych (Malvaceae), pochodząca z Półwyspu Bałkańskiego, Krety i Azji Mniejszej, obecnie spotykana wyłącznie wuprawie. W Polsce znana jest również pod nazwą malwy ogrodowej lub malwy czarnej i uprawiana jako roślina ozdobna i lecznicza.Malwa czarna ma łodygę prostą, do 2 m wysoką, nie rozgałęzioną. Liście duże, ogonkowe,kwiaty także duże, promieniste, osadzone po 2-4 w kątach liści. W uprawie są odmiany o kwiatach białych, żółtych
128. PRZETACZNIK LEŚNY Jest to bylina z rodziny Trędownikowatych (Scrophulariaceae), występująca w całej Europie i częściowo na Syberii. W Polsce pospolita na niżu na łąkach, pastwiskach, w rzadkich lasach, zawsze na glebach dostatecznie wilgotnych.Przetacznik ma łodygi płożące i korzeniące się, do 20 cm drugie, silnie owłosione. W przeciwieństwie do łodyg grona kwiatowe są zawsze prosto wzniesione. Liście odwrotniejajowatelub eliptyczne, karbowane, ku nasadzie całobrzegie, klinowato zwężone w bardzo krótki ogonek. Kw
129. PRZYMIOTNO KANADYJSKIE Jest to roślina jedno- lub dwuletnia z rodziny Złożonych (Compositae), pochodząca z Ameryki Północnej, rozpowszechniona jako chwast we wszystkich częściach świata. W Polsce rośnie bardzo pospolicie na całym niżu i w niższych partiach górskich, na piaszczystych ugorach,pastwiskach, porębach leśnych i w pobliżu domostw.Przymiotno kanadyjskie ma łodygę do 1 m wysoką, szorstką, u góry rozgałęzioną. Liścierównowąskolancetowate, z obu końców zwężające się, z rzadka szorstko owłosione i orzęsione, doln
130. PRZYWROTNIK POSPOLITY Jest to roślina wieloletnia z rodziny Różowatych (Rosaceae), występująca w Europie. WPolsce pospolita w całym kraju na łąkach, pastwiskach, brzegach lasów oraz na halach strefygórskiej.Należy podkreślić, że przywrotnik wykazuje dużą zmienność i systematyka rodzaju Alchemilla jest bardzo zagmatwana. Z tego powodu botanicy podają różną liczbę należących do niego gatunków. W rozmaitych podręcznikach farmakognozji i zielarstwa wskazuje się różne gatunki przywrotników jako rośliny lecznicze, jak przy
131. PRZĘŚL DWUKŁOSOWA Jest to niewielki krzew z rodziny Przęślowatych (Ephedraceae), występujący w środkowejAzji, uprawiany w różnych krajach. Przęśle swoim wyglądem bardzo przypominają skrzypy.Gałęzie mają rózgowate, liście zredukowane, drobne, łuskowate. Fotosyntezę przejmują więcw dużym stopniu zielone pędy.Do celów farmaceutycznych zbiera się wierzchołki pędów pod koniec okresu wegetacyjnego i suszy w warunkach naturalnych. Surowcem jest ziele przęśli -Herba Ephedrae, które stosuje się wyłącznie w przemyśle do ot
132. RAUWOLFIA WĘŻOWA Roślina jest półkrzewem z rodziny Toinowatych (Apocynaceae), wysokim do 1 m, z mlecznym sokiem, silnym kłączem, długości do 40 cm, licznymi korzeniami, łodygą pokrytą białawąkorą, liśćmi dużymi, niemal lancetowatymi i kwiatami różowymi, zebranymi w bałdachowatekwiatostany. Występuje w tropikalnych rejonach Indii i krajów sąsiednich.W lecznictwie stosuje się podziemne części roślin pod nazwą korzeń rauwolfii - Radix Rauwolfiae. W surowcu wykryto obecność około 50 alkaloidów o złożonej budowie. Na
133. RDEST OSTROGORZKI Jest to roślina jednoroczna z rodziny Rdestowatych (Polygonaceae), występująca w Europiei Azji w strefie klimatu umiarkowanego. W Polsce rośnie na całym obszarze kraju nad brzegami wód, przy rowach, na przychaciach, zawsze na glebach żyznych.Rdest ostrogorzki ma łodygi prosto wzniesione lub pokładające się, powyginane, długoścido 1 m, nieco zgrubiałe w węzłach liściowych, u roślin starszych czerwono nabiegłe, zwłaszcza w węzłach. Liście wydłużone, lancetowate, u szczytu zaostrzone, u nasady zwęż
134. RDEST PTASI Jest to roślina jedno- lub dwuletnia z rodziny Rdestowatych (Polygonaceae), występująca wcałej Europie. W Polsce rośnie pospolicie jako chwast na polach, pastwiskach, przydrożach ipiaszczystych nieużytkach na całym niżu i w górach. Jest to gatunek zbiorowy, wykazującydużą zmienność cech morfologicznych i prawdopodobnie chemicznych.Rdest ptasi ma łodygi rozesłane, do 50 cm długie, rozgałęzione. Liście drobne, eliptycznelub prawie równowąskie. Kwiaty drobne, białawo- lub czerwonawozielone, wyrasta
135. RDEST WĘŻOWNIK Jest to bylina z rodziny Rdestowatych (Polygonaceae), rozpowszechniona w Europie, Azji iAmeryce w strefie klimatu umiarkowanego. W Polsce rośnie na wilgotnych łąkach i polanachna niżu i w górach aż po strefę alpejską.Wężownik wytwarza grube podziemne kłącze, wygięte często w kształcie litery S. Łodygacienka, pojedyncza z rzadka ulistniona, wysokości do 1 m, zakończona zbitym, walcowatymkwiatostanem złożonym z drobnych, różowych kwiatów. Liście dolne jajowate lub jajowatolancetowate, zaostrzone,
136. ROBINIA AKACJOWA Robinia akacjowa, zwana też grochodrzewem lub akacją, należy do rodziny Motylkowatych(Papilionaceae). Pochodzi z Ameryki Północnej. Została przeniesiona do Europy i w Polscejest często sadzona wzdłuż dróg, w parkach i koło domostw w całym kraju.Jest to drzewo wysokie do 20 m, kolczaste, o liściach złożonych nieparzystopierzastych, olistkach jajowatych lub eliptycznych i o białych, motylkowatych, wonnych kwiatach, zebranych w zwisie grona. Jest rośliną miododajną, chętnie sadzoną koło pasiek. Mió
137. ROKITNIK ZWYCZAJNY Jest to ciernisty krzew z rodziny Oliwkowatych (Elaeagnaceae), występujący w stanie naturalnym w Europie, na Kaukazie i na Syberii. W Polsce rośnie na piaszczystych urwiskachnadmorskich oraz w Pieninach. Jest rośliną chronioną. Niekiedy hodowany w parkach.Rokitnik osiąga wysokość do 7 m. Liście prawie siedzące, lancetowate, tępe, całobrzegie,osadzone skrętolegle, do 6 cm długie, gęsto pokryte na dolnej stronie srebrzystymi, tarczowatymi włoskami. Kwiaty drobne, rozdzielnopłciowe, zielonawo-bruna
138. RUMIAN SZLACHETNY Jest to bylina z rodziny Złożonych (Compositae), występująca w zachodniej Europie, obecnie zwykle uprawiana, w tym również w Polsce. W uprawie są odmiany pełnokwiatowe, zawierające w koszyczkach tylko białe kwiaty języczkowe, żeńskie. Z tego powodu odmianypowyższe nie wydają nasion i są rozmnażane wegetatywnie.Rumian szlachetny ma łodygi rozesłane, długie do 30 cm i rozgałęzione, zakończone szczytowymi koszyczkami. Roślina wydaje też krótkie pędy płonne. Łodygi ma miękko owłosione iw górnej częś
139. RUMIANEK POSPOLITY Jest to roślina jednoroczna z rodziny Złożonych (Compositae), występująca w całej Europie,w wielu regionach Azji, w Ameryce Północnej i Australii. W Polsce rośnie jako chwast polnyna miedzach i nieużytkach na całym niżu i w dolnej części strefy górskiej. Ze względu na dużezapotrzebowanie rumianek jest często uprawiany na plantacjach.Rumianek ma łodygę rozgałęzioną, nagą, wysoką do 60 cm. Liście 2- lub 3-krotnie pierzastodzielne o odcinkach równowąskich. Kwiaty zebrane w koszyczki, rozmieszczone
140. RUTA ZWYCZAJNA Jest to bylina z rodziny Rutowatych (Rutaceae), występująca w południowej Europie orazna afrykańskim wybrzeżu Morza Śródziemnego, obecnie uprawiana w wielu krajach europejskich, w tym również w Polsce.Ruta ma łodygi wysokie do 1 m, zwykle pojedyncze, nie owłosione, sinozielone, dołemdrewniejące. Liście podwójnie lub potrójnie pierzastosieczne. Kwiaty obu-płciowe, promieniste, zebrane w wiechowate kwiatostany, wyrastające w kątach górnych liści. Kwiaty boczne sączterokrotne, a szczytowe pięciokro
141. RUTWICA LEKARSKA Jest to bylina z rodziny Motylkowatych (Papilionaceae), występująca w południowej iśrodkowej Europie i Azji Mniejszej. W Polsce rośnie dziko na mokrych łąkach i rowach w południowej części kraju.Rutwica ma łodygi rozgałęzione, wysokie do 60 cm, żywozielone. Liście krótkoogonkowe,nieparzystopierzaste o 11-17 lancetowatych listkach. Przylistki duże, wolne, zaostrzone. Kwiaty motylkowe, niebieskawe, rzadziej białe, zebrane w grona. Owocem jest strąk wzniesiony, nagi.
142. RZEPIK POSPOLITY Jest to bylina z rodziny Różowatych (Rosaceae), występująca w Europie, północnej Azji iAmeryce Pomocnej. W Polsce rośnie dość pospolicie w zaroślach, na suchych łąkach, przydrożach i zboczach na całym niżu i w niższych partiach górskich.Rzepik ma łodygi proste wzniesione, wysokości 30-100 cm, słabo rozgałęzione i ulistnione.Liście przerywanopierzaste, listki jajowate lub podłużnieeliptyczne, wcinanoząbkowane.Kwiaty promieniste, barwy ciemnożółtej, zebrane w luźne grona na wierzchołkach łodyg.
143. RZEWIEŃ DŁONIASTY Jest to bylina z rodziny Rdestowatych (Polygonaceae), występująca w stanie naturalnym wgórzystych rejonach Chin północno-zachodnich i wschodnich częściach Tybetu między rzekami Hoangho i Jangcykiang. Obecnie jest uprawiana w wielu krajach, w tym również w Polsce.Tworzy wiele krzyżówek z pokrewnymi gatunkami rzewieni.Rzewień dłoniasty wytwarza w miejscu szyjki korzeniowej grube, rzepowate kłącze, od którego odchodzi po kilka wrzecionowatych korzeni, grubości 3-5 cm u nasady. Liście dłoniastowcina
144. RZODKIEW CZARNA Jest to roślina jedno- lub dwuletnia z rodziny Krzyżowych (Cruciferae), pochodząca z Azji,obecnie powszechnie uprawiana w wielu krajach, w tym również w Polsce. Jest rośliną klimatuchłodnego. W warunkach długiego i ciepłego dnia szybko wydaje pędy kwiatowe i korzeń parcieje.Rzodkiew czarna ma łodygę wysokości 20-100 cm, dołem pustą i wraz z liśćmi szorstko zrzadka owłosioną. Liście lirowate, najwyższe nie podzielone. Kwiaty promieniste, liliowe lubbiałe z liliowym unerwieniem płatków. Korzenie m
145. RÓŻA DZIKA Jest to kolczasty krzew wysoki do 2 m z rodziny Różowatych (Rosaceae), występujący wEuropie, na Syberii oraz w Ameryce Północnej i w Meksyku. W Polsce rośnie pospolicie w zaroślach, na brzegach lasów, w pobliżu domostw oraz na miedzach i nieużytkach.Róża dzika osiąga wysokość do 2 m. Gałązki ma łukowato wygięte, zwieszające się, uzbrojone w silne, haczykowate, odchylone do tyłu kolce. Liście 5- lub 7-, a niekiedy 9-dzielne.Kwiaty duże, promieniste, różowe lub niemal białe. Owoc pozorny (szupinka
146. SERDECZNIK POSPOLITY Jest to bylina z rodziny Wargowych (Labiatae), występująca w umiarkowanej strefie Azji iniemal w całej Europie. W Polsce rośnie pospolicie na niżu oraz na pogórzu na przydrożach,koło domostw i w ogrodach obok płotów. Serdecznik pochodzi prawdopodobnie z obszarówwschodniej Syberii, a do Europy dotarł we wczesnym średniowieczu w okresie wielkich wędrówek ludów azjatyckich na zachód.Serdecznik wytwarza krótkie, poziome kłącze, wydające kilka wzniesionych i rozgałęzionych łodyg, do 1,5 m wysokich. Ł
147. SIWIEC ŻÓŁTY Jest to roślina dwuletnia z rodziny Makowatych (Papaveraceae), występująca w basenieMorza Śródziemnego, w Bułgarii i na obrzeżach Morza Czarnego, rozproszona na kamienistych zboczach i piaszczystych nieużytkach. W Polsce jest uprawiana, wyjątkowo trafia sięzdziczała.Siwieć żółty osiąga wysokość do 50 cm. Ma łodygę rozgałęzioną, nieznacznie owłosioną.Liście łodygowe siedzące, barwy szarobłękitnej, w zarysie jajowate i zatokowowrębne. Liścieodziomkowe są znacznie większe, grube, lirowatoparzystowr
148. SKRZYP POLNY Jest to bylina z rodziny Skrzypowatych (Equisetaceae), gromady Paprotników (Pteridophyta), występująca pospolicie w całej Europie. W Polsce rośnie powszechnie jako chwast, na niżui w górach po regiel górny, na polach, ugorach, rowach i przydrożach, na glebach wilgotnych.Skrzyp ma podziemne kłącze podzielone na międzywęźla, zakorzeniające się obficie w węzłach. W marcu lub kwietniu wydaje pędy zarodnikowe, barwy piaskowej lub żółtawoczerwonej, zakończone kłosem zarodnikowym, usychające po rozsian
149. SKRĘTNIK STROFANT WDZIĘCZNY Roślina jest lianą z rodziny Toinowatych (Apocynaceae), występującą w równikowej Afrycezachodniej, na wybrzeżach Atlantyku od Sierra Leone po Kongo. Znaczenie w lecznictwie mają również inne gatunki pokrewne, zwłaszcza Strophanthus hispidus. DC, występujący w Senegambii po Sierra Leone, i Strophanthus kombe Oliver, spotykany w Afryce zwrotnikowej odWielkich Jezior po rzekę Zambezi. Wszystkie gatunki są również często uprawiane.Surowcem są dojrzałe nasiona strofantusów - Semen Strophanthi.Nasiona
150. SOSNA ZWYCZAJNA Jest do duże drzewo iglaste z rodziny Sosnowatych (Pinaceae), występujące w strefieklimatu umiarkowanego półkuli pomocnej. W Polsce jest pospolitym drzewem tworzącymzwarte lasy, osiągającym wysokość do 40 m.Sosna ma korę na starszych gałązkach i w górnej części pnia czerwonawożółtą, łuszczącąsię cienkimi jak papier warstwami, natomiast w dolnej części pnia grubą, wielobocznie popękaną, wewnątrz brunatnoczerwoną. Szpilki sztywne, długości 4 do 5, rzadziej do 7 cm, sinozielone. Szyszki poje
151. STOKROTKA POSPOLITA Jest to bylina z rodziny Złożonych (Compositae), występująca w Europie i Azji Mniejszej.W Polsce pospolita na pastwiskach, rowach, przydrożach i łąkach, na niżu i w górach po kosodrzewinę.Stokrotka osiąga wysokość 4-20 cm. Liście zebrane w przyziemne różyczki, łopatkowate,tępe, jednonerwowe, zwykle ząbkowane. Łodygi z jednym koszyczkiem kwiatowym. Kwiatyjęzyczkowate w koszyczku białe, często z zewnątrz czerwone, kwiaty rurkowate wewnątrz koszyczka, żółte. Stokrotka często jest uprawiana jako roś
152. STROICZKA LOBELIA ROZDĘTA Jest to roślina jednoroczna z rodziny Lobeliowatych (Lobeliaceae), pochodząca ze wschodnich regionów Ameryki Północnej, na pograniczu USA i Kanady. Obecnie uprawiana jest wwielu krajach, m.in. w Polsce.Lobelia ma łodygę rozgałęzioną, do 60 cm wysoką, dość skąpo ulistnioną. Liście dolneogonkowe, górne siedzące, skrętoległe. Blaszka jajowata lub łopatkowata ma brzegi nierównomiernie karbowane. Kwiaty grzbieciste, dwuwargowe, o koronie sinoniebieskiej, zebrane w grona na szczytach łodyg. Owocem jes
153. SZAKŁAK POSPOLITY Jest to krzew z rodziny Szakłakowatych (Rhamnaceae), występujący w stanie naturalnymniemal w całej Europie. W Polsce dość pospolity na całym niżu, rzadszy w położeniach górskich. Rośnie w lasach, zaroślach i zboczach górskich.Szakłak pospolity osiąga wysokość do 3 m. Ma pędy z krótkimi cierniami na szczytachmłodych i w rozwidleniach starszych gałązek. Liście eliptyczne o brzegach drobno piłkowanych z odchodzącymi od nerwu głównego z obu stron trzema skośnie łukowatymi nerwamibocznymi. Kwiaty dro
154. SZANTA ZWYCZAJNA Jest to bylina z rodziny Wargowych (Labiatae), rozpowszechniona od Wysp Kanaryjskichpo Azję środkową. W Polsce pospolita na rumowiskach i przy zabudowaniach na niżu oraz wniższych partiach górskich. Niekiedy uprawiana.Szanta wytwarza łodygę do 50 cm wysoką. Liście dolne sercowato okrągławe, górne jajowate, pomarszczone, nierówno karbowane. Łodygi i dolne strony liści szaro owłosione. Kwiatydwuwargowe, grzbieciste, zebrane w nibyokółki w kątach liści. Korona biała, długości 5-6mm. Cała roślina ar
155. SZAŁWIA LEKARSKA Roślina ta jest półkrzewem z rodziny Wargowych (Labiatae), występującym w stanie naturalnym w krajach strefy śródziemnomorskiej. W Polsce uprawiana od kilku wieków. Można jąz powodzeniem hodować w ogródkach przydomowych i działkowych.Szałwia lekarska wytwarza liczne łodygi, wysokie do 75 cm, wzniesione, u dołu drewniejące, u góry nie zdrewniałe, czterokanciaste. Liście naprzeciwległe, długo-ogonkowe, wąskoeliptyczne lub lancetowate, w nasadzie zaokrąglone lub klinowato zwężone, często pojedynczo
156. SŁONECZNIK ZWYCZAJNY Jest to roślina jednoroczna z rodziny Złożonych (Compositae), pochodząca z Meksyku,obecnie uprawiana w wielu krajach, w tym również w Polsce, jako ozdobna oraz dla oleistychowoców.Słonecznik ma łodygi wzniesione, wysokości do 2,5 m, pojedyncze lub słabo rozgałęzione.Liście duże, ogonkowe, w zarysie sercowate, piłkowane, szorstkie. Kwiaty zebrane w duże koszyczki, zwisające w dół. Kwiaty języczkowate, na brzegu koszyczka żółte, a kwiaty rurkowatewewnątrz koszyczka brunatne. Owoce - orzeszki bogat
157. TARCZOWNICA ISLANDZKA Jest to porost należący do rodziny Parmeliaceae, rozpowszechniony na pomocy Europy,Azji i Ameryki, zwłaszcza na obszarach tundry, aż po górskie rejony Europy środkowej. WPolsce pomocnej i środkowej rośnie w suchych lasach sosnowych, a w górach na skałach. Jestjednak u nas pod ochroną i nie może być zbierany. Surowiec apteczny pochodzi z importu.Tarczownica islandzka, zwana również płucnikiem islandzkim, jest porostem wytwarzającym krzaczkowatą plechę wysokości do 15 cm, wielokrotnie, dość nierów
158. TASZNIK POSPOLITY Jest to roślina jednoroczna lub dwuletnia z rodziny Krzyżowych (Cruciferae), występującaw wielu krajach półkuli północnej. W Polsce rośnie jako pospolity chwast pól, ogrodów i ugorów na terenie całego kraju.Tasznik pospolity ma łodygę do 60 cm wysoką, nagą lub nieco owłosioną. Liście dolne duże, ogonkowe, w różyczce, ząbkowane, zatokowo-ząbkowane lub pierzastodzielne, wyjątkowocałobrzegie, zwężone w ogonek. Liście łodygowe siedzące, niniejsze. Kwiaty drobne, promieniste, szybko przekwitające, bi
159. TATARAK ZWYCZAJNY Jest to bylina z rodziny Obrazkowatych (Araceae), pochodząca z Azji środkowej, przeniesiona do Europy środkowej i zachodniej. W Polsce występuje powszechnie na całym obszarzenad brzegami wód stojących i na moczarach. Jest gatunkiem zbiorowym, w którym wyróżniono 3 kariotypy o różnej liczbie chromosomów w komórkach i w związku z tym - o różnej zawartości olejku eterycznego.Tatarak wytwarza długie, podwodne, walcowate kłącze. Łodyga trójboczna, wysoka do 1 m,u podstawy czerwona. Liście mieczowate,
160. TOPOLA CZARNA Jest to duże drzewo z rodziny Wierzbowatych (Salicaceae), występujące w Europie i Azji.Często sadzona w pobliżu domostw i w parkach.Topola czarna ma rozłożystą koronę i osiąga wysokość 30 m. Kora ciemnobrunatna, liścieogonkowe, jajowato-rombowe, szerokie, o podstawie ściętej lub szeroko-klinowatej. Pylnikiczerwone, znamiona żółte.
161. TYMIANEK POSPOLITY Jest to drobny półkrzew z rodziny Wargowych (Labiatae), pochodzący z krajów śródziemnomorskich, obecnie uprawiany w wielu krajach, w tym również w Polsce.Tymianek ma rozgałęzioną wzniesioną łodygę, do 40 cm wysoką, u dołu drewniejącą. Liście drobne, wyrastające parami, nakrzyżległe, krótkoogonkowe lub siedzące, eliptyczne lubrównowąskolancetowate, całobrzegie, od strony dolnej szarawo owłosione. Kwiaty drobne,grzbieciste, dwuwargowe, o koronie różowoliliowej lub jasno-fioletowej, zebrane w pozor
162. UCZEP TRÓJLISTKOWY Jest to roślina jednoroczna z rodziny Złożonych (Compositae), spotykana w Europie, pospolita w Polsce na niżu i w dolnych partiach górskich. Można ją znaleźć w rowach, na mokrych łąkach i brzegach wód.Uczep trójlistkowy ma łodygę wysokości 15 do 90 cm, rozgałęzioną, zwykle ciemnoczerwoną i wraz z liśćmi krótko owłosioną. Liście na ogół 3-, 5-sieczne, z większym listkiem środkowym, grubo piłkowane. Kwiaty zebrane w koszyczki wzniesione lub zwisłe, przeważnie bezkwiatów języczkowych.
163. WIERZBA PURPUROWA Jest to krzew z rodziny Wierzbowatych (Salicaceae), występujący w Europie i strefieumiarkowanej Azji nad rzekami i potokami. W Polsce pospolity na niżu i w niższych partiachgórskich, często hodowany na plantacjach.Wierzba purpurowa osiąga wysokość do 6 m. Młode pędy wyróżniają się czerwonym zabarwieniem z odcieniem purpurowym. Liście łopatkowato-lancetowate, najszersze powyżejpołowy długości, 5-8 razy dłuższe niż szerokie, zaostrzone u szczytu, w dolnej części całobrzegie, w górnej piłkowane, ca
164. WILŻYNA CIERNISTA Jest to bylina lub półkrzew z rodziny Motylkowatych (Papilionaceae), występujący dośćpowszechnie w Europie i umiarkowanej strefie Azji na suchych łąkach, przydrożach, miedzachi torach kolejowych. W Polsce rośnie w zachodnich częściach niżu. Jest pod ochroną.Wilżyna ciernista ma łodygę wysoką do 60 cm, rozgałęzioną, zazwyczaj ogruczoloną iowłosioną, ze skróconymi pędami przekształconymi w ciernie. Liście trójlistkowe z przy listkami. Listki owalne, tępo piłkowane, drobne. Kwiaty grzbieciste o kor
165. WIĄZÓWKA BŁOTNA Jest to bylina z rodziny Różowatych (Rosaceae), rozpowszechniona na dużych obszarachEuropy i Azji. W Polsce występuje pospolicie na niżu i w dolnej części gór na wilgotnych łąkach, nad brzegami wód oraz w zaroślach.Wiązówka błotna, zwana też tawułą błotną, wytwarza grube kłącze z licznymi korzeniamioraz sztywną, do 2 m wysoką, słabo rozgałęzioną łodygę. Liście duże, zwłaszcza odziomkowe,przerywanopierzaste. Listki jajowato wydłużone, zaostrzone, drobno podwójnie ząbkowane, odgóry ciemnozielone,
166. WROTYCZ POSPOLITY Jest to bylina silnie aromatyczna z rodziny Złożonych (Compositae), występująca w całejEuropie i na Syberii. W Polsce pospolita na całym niżu i w niższych partiach górskich. Rośniena przychaciach, przydrożach, nasypach kolejowych, miedzach i pastwiskach.Wrotycz ma łodygę wysokości do 1,5 m, słabo rozgałęzioną. Rozrasta się w duże kępy. Liście duże, pierzaste- lub podwójnie pierzastosieczne, o łatkach pierzastowcinanych lub piłkowanych. Kwiaty drobne, żółte, zebrane w koszyczki o średnicy 7-10 mm
167. WRZOS ZWYCZAJNY Jest to półkrzew z rodziny Wrzosowatych (Ericaceae), występujący powszechnie na półkulipółnocnej. W Polsce spotyka się pospolicie na całym niżu oraz w górach na wrzosowiskach i wsuchych lasach sosnowych lub brzozowych, w miejscach słonecznych i piaszczystych.Wrzos ma łodygi rozgałęzione, gałązki gęsto ulistnione. Liście równowąskie, drobne, z dwoma ostrymi uszkami w nasadzie. Kwiaty promieniste, różowe, długości 3-4 mm w jednostronnych wielokwiatowych gronach na szczytach gałązek.
168. WYMIOTNICA IPEKAKUANA PRAWDZIWA Jest to zawsze zielony krzew z rodziny Marzanowatych (Rubiaceae), do 60 cm wysoki, występujący w stanie naturalnym w wilgotnych lasach Brazylii, zwłaszcza w prowincjach Mato Grosso i Minas Gerais, a obecnie uprawiany w wielu krajach tropikalnych o wilgotnym klimacie. W Polsce nie może być uprawiany ze względów klimatycznych.Surowcem są wysuszone korzenie wymiotnicy (ipekakuany) - Radix Ipecacuanhae.Surowiec zawiera 2-6% alkaloidów izochinolinowych, wśród których najważniejsza jestemetyna, stanow
169. ZIMOWIT JESIENNY Jest to bylina z rodziny Liliowatych (Liliaceae), występująca w Europie zachodniej i środkowej. W Polsce rośnie na łąkach w niższych partiach górskich, rzadziej na niżu. Jest pod ścisłą ochroną. Często bywa uprawiana jako roślina ozdobna i lecznicza.Surowcami są nasiona zimowita - Semen Colchici, oraz cebule zimowita - Bulbus Colchici.Nasiona zawierają 0,2-0,6%, a cebula około 0,2% alkaloidu kolchicyny, pochodnej tropolonu. W nasionach i bulwach jest również N-dezacetylometylokolchicyna (kolcham
170. ŁOPIAN WIĘKSZY Jest to roślina dwuletnia z rodziny Złożonych (Compositae), występująca w strefie umiarkowanej półkuli północnej. W Polsce rośnie pospolicie na niżu oraz w niższej strefie Karpat iSudetów na przychaciach, przydrożach, w zaroślach i na brzegach lasów.Łopian wytwarza w pierwszym roku rozetę dużych, długoogonkowych liści odziomkowychoraz silne, mięsiste pojedyncze lub rozgałęzione korzenie. W drugim roku wydaje do 2 m wysoką, silną i rozgałęzioną łodygę. Liście duże, sercowatojajowate, spodem gęsto
171. ŚLAZ DZIKI Jest to roślina dwuletnia lub bylina z rodziny Ślazowatych (Malvaceae), występująca w stanie naturalnym w Europie i Azji środkowej. W Polsce pospolita na całym niżu i w niższychpartiach górskich na przydrożach, przychaciach i rumowiskach. Niekiedy uprawiana.Ślaz dziki wytwarza łodygi długości około 1 m, leżące lub wzniesione, rozgałęzione. Liściedługoogonkowe, dłoniaste, 3-, 5- lub 7-klapowe. Kwiaty duże, promieniste, purpuroworóżowez ciemniejszymi żyłkami, osadzone po kilka w kątach liści. Kwit
172. ŚLIWA TARNINA Jest to krzew z rodziny Różowatych (Rosaceae), występujący na półkuli północnej. W Polsce rośnie często, niekiedy masowo na całym niżu i w dolnych partiach górskich na skarpach,skrajach lasów, miedzach i przydrożach. Czasem bywa wysadzany w żywopłotach.Tarnina jest ciernistym krzewem, gęsto rozgałęzionym, wysokości do 3 m. Liście podłużnieeliptyczne, piłkowane, starsze nagie, nie owłosione. Kwiaty białe, promieniste, krótkoszypułkowe, wyrastają zwykle po jednym z każdego pączka. Owoce drobne, ku
173. ŚWIETLIK ŁĄKOWY Jest to roślina jednoroczna z rodziny Trędownikowatych (Scrophulariaceae), występująca wcałej niemal Europie. W Polsce pospolita na całym obszarze na łąkach, pastwiskach i brzegachlasów.Świetlik łąkowy ma łodygę wysokości 5-30 cm, sztywną, zwykle już w dole obficie rozgałęzioną, równomiernie pokrytą drobnymi liśćmi kształtu jajowatego, o brzegach ząbkowanych.Kwiaty na wierzchołkach rozgałęzień, drobne, grzbieciste, o płatkach górnych bladoliliowych idolnych białych z fioletowymi prążkami i żółtą
174. ŻARNOWIEC MIOTLASTY Jest to krzew wysokości 1,5 m, z rodziny Motylkowatych (Papilionaceae), zwany również Spartium scoparium L., występujący w rejonie Morza Śródziemnego oraz w Europie zachodniej i środkowej. W Polsce - na suchych wzgórzach nad Bałtykiem, ponadto w zachodnich częściach niżu, rzadziej na pogórzu. Do celów przemysłowych zbiera się w październiku szczytowe części pędów do 25 cm długie. Dla aptek zbiera się kwitnące części pędów, które zawierają najwięcej skoparozydu i amin aromatycznych. Surowcem jes
175. ŻEŃ-SZEŃ Jest to niewielka bylina z rodziny Araliowatych (Araliaceae), występująca w cienistych lasach liściastych Korei, północno-wschodnich Chin oraz na dalekowschodnim terytorium ZSRRod rzeki Amur do Ussuri, od wieków tam uprawiana, a ostatnio również na Kaukazie i Ukrainie.Żeń-szeń wykształca mięsisty, mało rozgałęziony i zgrubiały korzeń palowy, niekiedy człekokształtny, z którego wyrasta dęta łodyga, o wysokości do 70 cm. Liście łodygowe są długoogonkowe i ułożone po 4 w okółku. Poszczególne liście
176. ŻYWOKOST LEKARSKI Jest to roślina wieloletnia z rodziny Szorstkolistnych (Boraginaceae), występująca niemal w całej Europie, z wyjątkiem krańców pomocnych i południowych, oraz w Azji aż po wschodnią Syberię. W Polsce rośnie pospolicie nad brzegami wód, przy rowach i kanałach oraz na mokrych łąkach całego niżu i rejonu podgórskiego. Żywokost lekarski wykształca pod ziemią gruby, rozgałęziony korzeń palowy, długości do 80 cm, po wysuszeniu ciemnobrązowy, czasem niemal czarny, podłużnie bruzdowany. Łodyga prosto w